O θάνατος της ηγεμονίας
O θάνατος της ηγεμονίας - Η μεγάλη κάθοδος της Κίνας στον Περσικό Κόλπο και η ομηρία της οικονομίας των ΗΠΑ από το Ιράν
Ο έλεγχος των Στενών επιτρέπει στο Ιράν να διαπραγματεύεται με χώρες που εξαρτώνται από την ενέργεια, ενθαρρύνοντάς τες να παρακάμπτουν τις αμερικανικές κυρώσεις και να ενισχύουν τις οικονομικές τους σχέσεις με αντάλλαγμα πρόσβαση στα Στενά
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Abbas Araqchi δήλωσε την Παρασκευή (17/4) ότι τα Στενά του Hormuz είναι ανοιχτά μετά από συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στον Λίβανο, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump ανέφερε ότι συνομιλίες θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν αυτό το Σαββατοκύριακο (19-20/4) και ότι πιστεύει πως μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν θα επιτευχθεί «σύντομα».
Ο Araqchi δήλωσε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ότι τα στενά είναι ανοιχτά για όλα τα εμπορικά πλοία για το υπόλοιπο της 10ήμερης εκεχειρίας με μεσολάβηση των ΗΠΑ, η οποία συμφωνήθηκε την Πέμπτη (16/4) μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου για να σταματήσουν οι συγκρούσεις μεταξύ των ισραηλινών δυνάμεων και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Hezbollah.
Λίγο μετά τη δήλωση του Araqchi, ο Trump ανήρτησε στο Truth Social: «ΤΟ ΙΡΑΝ ΜΟΛΙΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕ ΟΤΙ ΤΑ ΣΤΕΝΑ ΤΟΥ ΙΡΑΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΗΡΩΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΜΕΣΑ ΠΡΟΣ ΔΙΕΛΕΥΣΗ».
Ωστόσο, δηλώσεις και από τις δύο πλευρές άφησαν αβεβαιότητα σχετικά με το πόσο γρήγορα θα μπορούσε να αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα.
Ο Trump δήλωσε ότι ο αποκλεισμός των ΗΠΑ σε πλοία που κατευθύνονται προς ιρανικά λιμάνια — ο οποίος ανακοινώθηκε μετά την αποτυχία των συνομιλιών με την Τεχεράνη το περασμένο Σαββατοκύριακο (11-12/4) — θα παραμείνει μέχρι «η συμφωνία μας με το Ιράν να ολοκληρωθεί 100%».
Το Ιράν αντέδρασε έντονα, με τον εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών Esmaeil Baghaei να προειδοποιεί ότι η Τεχεράνη θα λάβει «αναγκαία αμοιβαία μέτρα» εάν συνεχιστεί ο ναυτικός αποκλεισμός.
Δεδομένα θαλάσσιας κυκλοφορίας έδειξαν μια ομάδα περίπου 20 πλοίων, συμπεριλαμβανομένων πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, φορτηγών πλοίων
και δεξαμενόπλοιων, να κινούνται στον Περσικό Κόλπο προς τα Στενά του Hormuz.
Δεν ήταν σαφές αν θα σταματούσαν ή θα τους επιτρεπόταν να περάσουν.
Παρέμενε επίσης ασαφές πώς οι δύο πλευρές θα αντιμετωπίσουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο αποτελεί βασικό σημείο τριβής στις συνομιλίες μέχρι τώρα.
Ο Trump δήλωσε στο Reuters ότι οι ΗΠΑ θα απομακρύνουν το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν, όμως ο Baghaei δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι το εν λόγω υλικό δεν θα μεταφερθεί πουθενά.
Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι δεν έχει επιτευχθεί καμία συμφωνία και ότι απαιτούνται σοβαρές διαπραγματεύσεις για να ξεπεραστούν οι διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών.
Πρόσθεσε ότι η Τεχεράνη ελπίζει να επιτευχθεί προκαταρκτική συμφωνία τις επόμενες ημέρες, η οποία θα μπορούσε να παρατείνει την εκεχειρία που πρόκειται να λήξει την επόμενη εβδομάδα.
Αυτό θα μπορούσε να δώσει περισσότερο χρόνο για διαπραγματεύσεις σχετικά με την άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν και την εξασφάλιση αποζημιώσεων για τις ζημιές του πολέμου, δήλωσε ο αξιωματούχος.
Το Σάββατο (18/4) ενώ Ισλαμική Δημοκρατία είχε συμφωνήσει σε μια ελεγχόμενη διέλευση εμπορικών πλοίων, η επιμονή των Αμερικανών να παρεμποδίζουν τα πλοία ιρανικής προέλευσης οδήγησε τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν να ανακτήσουν τον έλεγχοτου στενού, μετατρέποντάς το ξανά σε απαγορευμένη ζώνη για τους αντιπάλους τους.
Ανεξάρτητα από το πώς θα εξελιχθεί ο αποκλεισμός, το Ιράν θα βρεθεί σε πολύ καλύτερη θέση μακροπρόθεσμα όσον αφορά τη διατήρηση του ελέγχου των Στενών – όχι οι ΗΠΑ.
Το ισχυρό νέο εργαλείο του Ιράν
Για δεκαετίες, το Ιράν απειλούσε να χρησιμοποιήσει τα Στενά του Hormuz ως μοχλό πίεσης απέναντι στους αντιπάλους του.
Ωστόσο, απέφευγε να το πράξει μέχρι τον τρέχοντα πόλεμο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, τον οποίο θεωρεί υπαρξιακό.
Ειρωνικά, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στόχευαν να αποδυναμώσουν τις πυρηνικές και πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν, η σύγκρουση έδωσε στην Τεχεράνη ένα ισχυρό νέο εργαλείο – τον έλεγχο των Στενών.
Η Τεχεράνη είναι πλέον πιθανό να καταστήσει αυτόν τον έλεγχο βασικό στοιχείο της μακροπρόθεσμης στρατηγικής της.
Μάλιστα, οι Ιρανοί διαπραγματευτές στις πρόσφατες ειρηνευτικές συνομιλίες με τις ΗΠΑ είχαν προσθέσει την ιρανική κυριαρχία επί των Στενών στη λίστα των απαιτήσεών τους.
Αυτός ο μοχλός πίεσης εξυπηρετεί τουλάχιστον τρεις βασικούς σκοπούς.
Πρώτον, προσφέρει σημαντικές δυνατότητες εσόδων από τα διόδια και τα τέλη διέλευσης που ήδη επιβάλλονται στα πλοία που περνούν από τα στενά.
Επιβάλλοντας ελάχιστα κόστη διέλευσης — που εκτιμώνται περίπου στο 1 δολάριο ανά βαρέλι ή έως και 2 εκατομμύρια δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο — το Ιράν θα μπορούσε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, να αποκομίζει περίπου 600 εκατομμύρια δολάρια τον μήνα από το πετρέλαιο και άλλα 800 εκατομμύρια δολάρια από τις μεταφορές φυσικού αερίου.
Οικονομολόγοι αναφέρουν ότι τουλάχιστον το 80% αυτών των τελών θα πληρώνεται από τα κράτη του Περσικού Κόλπου — ή έως και 14 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως μόνο για το πετρέλαιο.
Δεύτερον, τα στενά λειτουργούν ως εγγύηση ασφάλειας.
Δείχνοντας την ικανότητά του να διαταράξει μια κρίσιμη παγκόσμια ενεργειακή αρτηρία, το Ιράν έχει αυξήσει το κόστος οποιασδήποτε μελλοντικής στρατιωτικής ενέργειας εναντίον του.
Αυτό του δίνει τη δυνατότητα αποτροπής επιθετικών ενεργειών, μέσω οικονομικού κινδύνου και όχι μόνο μέσω στρατιωτικών μέσων.
Τρίτον, προσφέρει στο Ιράν γεωπολιτικό μοχλό πίεσης, ιδιαίτερα απέναντι σε χώρες του Παγκόσμιου Νότου.
Ο έλεγχος των Στενών επιτρέπει στο Ιράν να διαπραγματεύεται με χώρες που εξαρτώνται από την ενέργεια, ενθαρρύνοντάς τες να παρακάμπτουν τις αμερικανικές κυρώσεις και να ενισχύουν τις οικονομικές τους σχέσεις με αντάλλαγμα πρόσβαση στα Στενά.
Οι ΗΠΑ προσπαθούν τώρα να εξουδετερώσουν αυτόν τον ιρανικό μοχλό πίεσης.
Ωστόσο, αυτή η «πολιορκία της... πολιορκίας» αντιμετωπίζει σαφείς δομικούς περιορισμούς.
Καταρχάς, ο έλεγχος του Ιράν στα Στενά είναι πολύ πιο εύκολο να διατηρηθεί σε σχέση με έναν αμερικανικό αποκλεισμό σε διεθνή ύδατα.
Ακόμη και με τη στήριξη συμμάχων (η οποία δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί), οι ΗΠΑ θα δυσκολευτούν να περιορίσουν την πρόσβαση στα Στενά για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Μια τέτοια προσπάθεια θα ήταν ιδιαίτερα δαπανηρή για τον αμερικανικό στρατό και θα είχε σημαντικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Υπό αυτή την έννοια, το Hormuz κινδυνεύει να γίνει η «στιγμή του Suez» για την Αμερική — ένα στρατηγικός σημείο του διεθνούς εμπορίου πετρελαίου που αποκαλύπτει τα όρια της ισχύος της.
Το Ιράν «κράτα όμηρο» την οικονομία των ΗΠΑ
Ο Trump έχει συχνά υποβαθμίσει δημόσια τις εγχώριες οικονομικές ανησυχίες που προκλήθηκαν από τον πόλεμο – αλλά αποδεικνύεται ότι το πλήγμα στην αμερικανική οικονομία είναι σημαντικό και θα προκαλέσει απώλεια της πολιτικής ηγεμονίας που είχε επιτύχει.
Όμως δύσκολα μπορεί να αγνοήσει ότι, παρότι οι ΗΠΑ δεν εξαρτώνται από το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου που ουσιαστικά μπλοκαρίστηκαν από τον έλεγχο του Ιράν στα στενά, η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους έχει πλήξει τους Αμερικανούς καταναλωτές. Η προειδοποίηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης εντείνει την απαισιοδοξία.
Η πίεση για μια διέξοδο από τον αντιδημοφιλή πόλεμο έχει αυξηθεί, καθώς οι Ρεπουμπλικάνοι υερασπίζονται οριακές πλειοψηφίες στο Κογκρέσο στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Τίποτα από αυτά δεν έχει περάσει απαρατήρητο από τους ηγέτες του Ιράν, οι οποίοι έχουν χρησιμοποιήσει τον έλεγχό τους στα στενά για να πιέσουν την ομάδα του Trump στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αναλυτές λένε ότι οι αντίπαλοι των ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία , ίσως βγάλουν το δικό τους συμπέρασμα: ενώ ο Trump έχει δείξει προθυμία για χρήση στρατιωτικής ισχύος στη δεύτερη θητεία του, αναζητά διπλωματική έξοδο μόλις η οικονομική πίεση γίνεται αισθητή στο εσωτερικό.
«Ο Trump νιώθει την οικονομική πίεση, που είναι η αχίλλειος πτέρνα του σε αυτόν τον πόλεμο που επέλεξε », δήλωσε ο Brett Bruen.
Ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Kush Desai δήλωσε ότι ενώ εργάζονται για συμφωνία με το Ιράν ώστε να επιλυθούν τα «προσωρινά» προβλήματα στην αγορά ενέργειας, η κυβέρνηση «δεν έχει χάσει ποτέ την εστίασή της στην ατζέντα του προέδρου για προσιτότητα και ανάπτυξη».
«Ο πρόεδρος Trump μπορεί να κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα», είπε.
Αυξηση της πίεσης στο εσωτερικό
Η απότομη στροφή του Trump στις 8 Απριλίου από αεροπορικές επιδρομές στη διπλωματία ακολούθησε πιέσεις από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τμήματα της βάσης MAGA.
Μέρος του οικονομικού κόστους το επωμίζονται Αμερικανοί αγρότες — βασική εκλογική βάση του Trump — λόγω διαταραχών στις αποστολές λιπασμάτων, ενώ φαίνεται και στις αυξημένες τιμές αεροπορικών εισιτηρίων λόγω ακριβότερου καυσίμου αεροσκαφών.
Με τον χρόνο να μετρά αντίστροφα για την εκεχειρία δύο εβδομάδων, μένει να φανεί αν ο Trump θα πετύχει συμφωνία που να καλύπτει τους πολεμικούς του στόχους, θα παρατείνει την εκεχειρία πέρα από τις 21 Απριλίου ή θα επανεκκινήσει την εκστρατεία βομβαρδισμών.
Οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου έπεσαν απότομα και οι αγορές ενισχύθηκαν την Παρασκευή, αφού το Ιράν δήλωσε ότι τα στενά θα παραμείνουν ανοιχτά για το υπόλοιπο μιας ξεχωριστής 10ήμερης εκεχειρίας με μεσολάβηση των ΗΠΑ μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου.
Ο Trump έσπευσε να δηλώσει ασφαλή τα στενά, προβάλλοντας μια συμφωνία υπό διαμόρφωση με το Ιράν, που όπως είπε θα ολοκληρωθεί σύντομα και κυρίως με δικούς του όρους.
Ωστόσο, ιρανικές πηγές δήλωσαν στο Reuters ότι παραμένουν κενά προς επίλυση.
Ειδικοί έχουν προειδοποιήσει ότι ακόμη κι αν ο πόλεμος τελειώσει σύντομα, η οικονομική ζημιά μπορεί να χρειαστεί μήνες, αν όχι χρόνια, για να αποκατασταθεί.
Κεντρικό ερώτημα είναι αν οποιαδήποτε συμφωνία πετυχαίνει τους στόχους που έχει θέσει ο Trump, συμπεριλαμβανομένου του να κλείσει ο δρόμος του Ιράν προς πυρηνικό όπλο — κάτι που η Τεχεράνη αρνείται ότι επιδιώκει.
Το Ιράν διαθέτει απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που πιστεύεται ότι έχει θαφτεί από αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα τον Ιούνιο.
Ο Trump δήλωσε στο Reuters ότι η αναδυόμενη συμφωνία προβλέπει οι ΗΠΑ να συνεργαστούν με το Ιράν για την ανάκτηση του υλικού και τη μεταφορά του στις ΗΠΑ. Το Ιράν αρνήθηκε ότι συμφώνησε σε μεταφορά εκτός εδάφους του.
Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Trump δήλωσε ότι οι ΗΠΑ διατηρούν «αρκετές κόκκινες γραμμές» στις διαπραγματεύσεις.
Την ίδια στιγμή, η έκκληση του Trump στην αρχή του πολέμου να ανατρέψουν οι Ιρανοί την κυβέρνησή τους έμεινε αναπάντητη.
Σύμμαχοι από την Ευρώπη έως την Ασία αιφνιδιάστηκαν αρχικά από την απόφαση του Trump να πάει σε πόλεμο χωρίς διαβούλευση μαζί τους ή χωρίς να φαίνεται να λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο για αυτούς από το κλείσιμο των στενών από το Ιράν.
«Το καμπανάκι κινδύνου για τους συμμάχους αυτή τη στιγμή είναι ότι ο πόλεμος ανέδειξε πως η κυβέρνηση μπορεί να ενεργεί απρόβλεπτα, χωρίς μεγάλη μέριμνα για τις συνέπειες», δήλωσε ο Gregory Poling.
Μετά τη στρατιωτική επιχείρησης της Ρωσίας στη Ουκρανία το 2022, ο Joe Biden ήταν προσεκτικός ως προς κυρώσεις στον ενεργειακό τομέα της Μόσχας.
Αλλά ο Trump, που διεκδίκησε δεύτερη θητεία με υποσχέσεις στο εκλογικό σώμα για φθηνή βενζίνη και χαμηλό πληθωρισμό, έχει δείξει ευαισθησία σε κατηγορίες ότι οι πολιτικές του αυξάνουν τις τιμές.
Όλοι οι υπολογισμοί αποδείχθηκαν λανθασμένοι
Όπως ο Trump υποτίμησε την αντίδραση του Πεκίνου σε εμπορικό πόλεμο, φαίνεται να υπολόγισε λάθος και πώς θα απαντούσε οικονομικά το Ιράν σε θερμό πόλεμο — χτυπώντας ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο και μπλοκάροντας τη στρατηγική θαλάσσια οδό.
Ο Trump πίστεψε λανθασμένα ότι ο πόλεμος θα ήταν περιορισμένη επιχείρηση.
Το μήνυμα προς ασιατικούς συμμάχους όπως η Ιαπωνία, η Νόρια Κορέα και η Ταϊβάβ ίσως είναι ότι ο Trump, που επιδιώκει θερμότερες σχέσεις με την Κίνα, μπορεί να επιδιώξει περιφερειακούς στόχους με μικρότερη μέριμνα για τη γεωπολιτική και οικονομική τους ασφάλεια.
Οι ευρωπαϊκές χώρες, ενοχλημένες που σηκώνουν τόσο μεγάλο οικονομικό βάρος ενός πολέμου που δεν ζήτησαν, πιθανότατα θα ανησυχούν περισσότερο για τη δέσμευση του Trump στη συνέχιση βοήθειας προς την Ukraine.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου θέλουν ο πόλεμος να τελειώσει σύντομα, αλλά δεν θα είναι ικανοποιημένα αν ο Trump κλείσει συμφωνία χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας γι’ αυτά.
«Το τέλος αυτής της σύγκρουσης δεν πρέπει να δημιουργήσει και συνεχή αστάθεια στην περιοχή», δήλωσε ο Anwar Gargash.
Οι περισσότεροι υποστηρικτές MAGA έχουν μείνει με τον Trump, παρά ορισμένες προβεβλημένες διαφωνίες.
Όμως αυξάνονται οι αμφιβολίες αν μπορεί να βοηθήσει το κόμμα του να ανακτήσει χαμένο έδαφος ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
«Γνωρίζει ότι σημαντικό μέρος της χώρας εκτός της βάσης MAGA, αλλά και κάποιοι εντός αυτής, αντιτίθενται έντονα σε ό,τι έκανε», δήλωσε ο Chuck Coughlin. «Και νομίζω ότι το τίμημα θα το πληρώσει»
Πώς θα αντιδράσει η Κίνα;
Θα μπορούσε όμως η Κίνα, η οποία αγοράζει πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου, να παίξει ρόλο πιέζοντας το Ιράν να χαλαρώσει τον έλεγχο των στενών;
Μέχρι στιγμής δεν το έχει κάνει και είναι απίθανο να το πράξει.
Η Κίνα αποδίδει την ευθύνη στις ΗΠΑ και απορρίπτει τον αποκλεισμό.
Μάλιστα, ο εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών Guo Jiakun χρησιμοποίησε έντονη γλώσσα αυτή την εβδομάδα, χαρακτηρίζοντας τον αποκλεισμό «επικίνδυνο και ανεύθυνο».
Παρόλο που ένα κινεζικό δεξαμενόπλοιο αναγκάστηκε να αλλάξει πορεία, άλλα πλοία έχουν περάσει από το νέο σύστημα «διοδίων» τις τελευταίες ημέρες.
Αυτό δείχνει την ανάγκη και την προθυμία της Κίνας να συμμορφωθεί με τους νέους κανόνες του Ιράν — τουλάχιστον προς το παρόν.
Αν και η Κίνα εκτίθεται στον αμερικανικό αποκλεισμό - περίπου το 40% των εισαγωγών πετρελαίου της περνά από αυτή τη θαλάσσια οδό – έχει προετοιμαστεί για αυτό το ενδεχόμενο.
Έχει διαφοροποιήσει τις πηγές εισαγωγής πετρελαίου ώστε να μην εξαρτάται υπερβολικά από έναν προμηθευτή.
Επιπλέον, εκτιμάται ότι διαθέτει επαρκή αποθέματα για να αντικαταστήσει τις εισαγωγές μέσω των στενών για έως και επτά μήνες.
Ωστόσο, μένει να φανεί αν η Κίνα θα υποστηρίξει μακροπρόθεσμα ένα σύστημα
διοδίων.
Παρά τη μέχρι τώρα σιωπή του Πεκίνου, ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι θα αντιταχθεί.
Η Κίνα έχει επανειλημμένα τονίσει την ανάγκη επιστροφής σε καθεστώς «κανονικής διέλευσης» μέσω των στενών το συντομότερο δυνατό.
O αυξανόμενος ρόλος του Πεκίνου στην περιοχή
Η Κίνα ενδέχεται επίσης να επωφεληθεί από τις πολιτικές εξελίξεις που μπορεί να προκύψουν μετά τον πόλεμο.
Ο πόλεμος έχει οδηγήσει τα κράτη του Περσικού Κόλπου σε μια κοινή συνειδητοποίηση ότι η ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ και η συνεργασία με το Ισραήλ δεν εγγυώνται απαραίτητα την ασφάλειά τους.
Ως αποτέλεσμα, ενδέχεται να επιδιώξουν τη διαφοροποίηση των διεθνών τους σχέσεων. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην επίσκεψη του διαδόχου του Αμπού Ντάμπι Mohamed bin Zayed Al Nahyan στο Πεκίνο αυτή την εβδομάδα.
Το εμπόριο μεταξύ των κρατών του Περσικού Κόλπου και της Κίνας έχει αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας περίπου τα 257 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, ξεπερνώντας οριακά το συνολικό εμπόριο των κρατών της περιοχής με τις μεγάλες δυτικές οικονομίες.
Η Κίνα επεκτείνει επίσης τη διπλωματική της παρουσία στην περιοχή, συμβάλλοντας στη μεσολάβηση της συμφωνίας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν το 2023 για την εξομάλυνση των σχέσεων και παίζοντας έμμεσο ρόλο στις πρόσφατες συνομιλίες στο Πακιστάν μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου.
Είναι σαφές ότι επιδιώκει μεγαλύτερο ρόλο στην περιοχή στο μέλλον.
Κοιτάζοντας μπροστά, το Ιράν ενδέχεται να επιδιώξει να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία για να προωθήσει ένα περιφερειακό πλαίσιο ασφάλειας με τα κράτη του Περσικού Κόλπου, πιθανώς με την Κίνα να λειτουργεί ως εγγυητής ή διαμεσολαβητής.
Μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε σημαντική απομάκρυνση από τον μακροχρόνιο ρόλο των ΗΠΑ ως βασικού παρόχου ασφάλειας στην περιοχή - πρόκειται για μια ολοκληρωτική ήττα της πολιτικής Trump.
www.bankingnews.gr
Ο Araqchi δήλωσε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ότι τα στενά είναι ανοιχτά για όλα τα εμπορικά πλοία για το υπόλοιπο της 10ήμερης εκεχειρίας με μεσολάβηση των ΗΠΑ, η οποία συμφωνήθηκε την Πέμπτη (16/4) μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου για να σταματήσουν οι συγκρούσεις μεταξύ των ισραηλινών δυνάμεων και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Hezbollah.
Λίγο μετά τη δήλωση του Araqchi, ο Trump ανήρτησε στο Truth Social: «ΤΟ ΙΡΑΝ ΜΟΛΙΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕ ΟΤΙ ΤΑ ΣΤΕΝΑ ΤΟΥ ΙΡΑΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΗΡΩΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΜΕΣΑ ΠΡΟΣ ΔΙΕΛΕΥΣΗ».
Ωστόσο, δηλώσεις και από τις δύο πλευρές άφησαν αβεβαιότητα σχετικά με το πόσο γρήγορα θα μπορούσε να αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα.
Ο Trump δήλωσε ότι ο αποκλεισμός των ΗΠΑ σε πλοία που κατευθύνονται προς ιρανικά λιμάνια — ο οποίος ανακοινώθηκε μετά την αποτυχία των συνομιλιών με την Τεχεράνη το περασμένο Σαββατοκύριακο (11-12/4) — θα παραμείνει μέχρι «η συμφωνία μας με το Ιράν να ολοκληρωθεί 100%».
Το Ιράν αντέδρασε έντονα, με τον εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών Esmaeil Baghaei να προειδοποιεί ότι η Τεχεράνη θα λάβει «αναγκαία αμοιβαία μέτρα» εάν συνεχιστεί ο ναυτικός αποκλεισμός.
Δεδομένα θαλάσσιας κυκλοφορίας έδειξαν μια ομάδα περίπου 20 πλοίων, συμπεριλαμβανομένων πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, φορτηγών πλοίων
και δεξαμενόπλοιων, να κινούνται στον Περσικό Κόλπο προς τα Στενά του Hormuz.
Δεν ήταν σαφές αν θα σταματούσαν ή θα τους επιτρεπόταν να περάσουν.
Παρέμενε επίσης ασαφές πώς οι δύο πλευρές θα αντιμετωπίσουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο αποτελεί βασικό σημείο τριβής στις συνομιλίες μέχρι τώρα.
Ο Trump δήλωσε στο Reuters ότι οι ΗΠΑ θα απομακρύνουν το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν, όμως ο Baghaei δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι το εν λόγω υλικό δεν θα μεταφερθεί πουθενά.
Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι δεν έχει επιτευχθεί καμία συμφωνία και ότι απαιτούνται σοβαρές διαπραγματεύσεις για να ξεπεραστούν οι διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών.
Πρόσθεσε ότι η Τεχεράνη ελπίζει να επιτευχθεί προκαταρκτική συμφωνία τις επόμενες ημέρες, η οποία θα μπορούσε να παρατείνει την εκεχειρία που πρόκειται να λήξει την επόμενη εβδομάδα.
Αυτό θα μπορούσε να δώσει περισσότερο χρόνο για διαπραγματεύσεις σχετικά με την άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν και την εξασφάλιση αποζημιώσεων για τις ζημιές του πολέμου, δήλωσε ο αξιωματούχος.
Το Σάββατο (18/4) ενώ Ισλαμική Δημοκρατία είχε συμφωνήσει σε μια ελεγχόμενη διέλευση εμπορικών πλοίων, η επιμονή των Αμερικανών να παρεμποδίζουν τα πλοία ιρανικής προέλευσης οδήγησε τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν να ανακτήσουν τον έλεγχοτου στενού, μετατρέποντάς το ξανά σε απαγορευμένη ζώνη για τους αντιπάλους τους.
Ανεξάρτητα από το πώς θα εξελιχθεί ο αποκλεισμός, το Ιράν θα βρεθεί σε πολύ καλύτερη θέση μακροπρόθεσμα όσον αφορά τη διατήρηση του ελέγχου των Στενών – όχι οι ΗΠΑ.
Το ισχυρό νέο εργαλείο του Ιράν
Για δεκαετίες, το Ιράν απειλούσε να χρησιμοποιήσει τα Στενά του Hormuz ως μοχλό πίεσης απέναντι στους αντιπάλους του.
Ωστόσο, απέφευγε να το πράξει μέχρι τον τρέχοντα πόλεμο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, τον οποίο θεωρεί υπαρξιακό.
Ειρωνικά, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στόχευαν να αποδυναμώσουν τις πυρηνικές και πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν, η σύγκρουση έδωσε στην Τεχεράνη ένα ισχυρό νέο εργαλείο – τον έλεγχο των Στενών.
Η Τεχεράνη είναι πλέον πιθανό να καταστήσει αυτόν τον έλεγχο βασικό στοιχείο της μακροπρόθεσμης στρατηγικής της.
Μάλιστα, οι Ιρανοί διαπραγματευτές στις πρόσφατες ειρηνευτικές συνομιλίες με τις ΗΠΑ είχαν προσθέσει την ιρανική κυριαρχία επί των Στενών στη λίστα των απαιτήσεών τους.
Αυτός ο μοχλός πίεσης εξυπηρετεί τουλάχιστον τρεις βασικούς σκοπούς.
Πρώτον, προσφέρει σημαντικές δυνατότητες εσόδων από τα διόδια και τα τέλη διέλευσης που ήδη επιβάλλονται στα πλοία που περνούν από τα στενά.
Επιβάλλοντας ελάχιστα κόστη διέλευσης — που εκτιμώνται περίπου στο 1 δολάριο ανά βαρέλι ή έως και 2 εκατομμύρια δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο — το Ιράν θα μπορούσε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, να αποκομίζει περίπου 600 εκατομμύρια δολάρια τον μήνα από το πετρέλαιο και άλλα 800 εκατομμύρια δολάρια από τις μεταφορές φυσικού αερίου.
Οικονομολόγοι αναφέρουν ότι τουλάχιστον το 80% αυτών των τελών θα πληρώνεται από τα κράτη του Περσικού Κόλπου — ή έως και 14 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως μόνο για το πετρέλαιο.
Δεύτερον, τα στενά λειτουργούν ως εγγύηση ασφάλειας.
Δείχνοντας την ικανότητά του να διαταράξει μια κρίσιμη παγκόσμια ενεργειακή αρτηρία, το Ιράν έχει αυξήσει το κόστος οποιασδήποτε μελλοντικής στρατιωτικής ενέργειας εναντίον του.
Αυτό του δίνει τη δυνατότητα αποτροπής επιθετικών ενεργειών, μέσω οικονομικού κινδύνου και όχι μόνο μέσω στρατιωτικών μέσων.
Τρίτον, προσφέρει στο Ιράν γεωπολιτικό μοχλό πίεσης, ιδιαίτερα απέναντι σε χώρες του Παγκόσμιου Νότου.
Ο έλεγχος των Στενών επιτρέπει στο Ιράν να διαπραγματεύεται με χώρες που εξαρτώνται από την ενέργεια, ενθαρρύνοντάς τες να παρακάμπτουν τις αμερικανικές κυρώσεις και να ενισχύουν τις οικονομικές τους σχέσεις με αντάλλαγμα πρόσβαση στα Στενά.
Οι ΗΠΑ προσπαθούν τώρα να εξουδετερώσουν αυτόν τον ιρανικό μοχλό πίεσης.
Ωστόσο, αυτή η «πολιορκία της... πολιορκίας» αντιμετωπίζει σαφείς δομικούς περιορισμούς.
Καταρχάς, ο έλεγχος του Ιράν στα Στενά είναι πολύ πιο εύκολο να διατηρηθεί σε σχέση με έναν αμερικανικό αποκλεισμό σε διεθνή ύδατα.
Ακόμη και με τη στήριξη συμμάχων (η οποία δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί), οι ΗΠΑ θα δυσκολευτούν να περιορίσουν την πρόσβαση στα Στενά για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Μια τέτοια προσπάθεια θα ήταν ιδιαίτερα δαπανηρή για τον αμερικανικό στρατό και θα είχε σημαντικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Υπό αυτή την έννοια, το Hormuz κινδυνεύει να γίνει η «στιγμή του Suez» για την Αμερική — ένα στρατηγικός σημείο του διεθνούς εμπορίου πετρελαίου που αποκαλύπτει τα όρια της ισχύος της.
Το Ιράν «κράτα όμηρο» την οικονομία των ΗΠΑ
Ο Trump έχει συχνά υποβαθμίσει δημόσια τις εγχώριες οικονομικές ανησυχίες που προκλήθηκαν από τον πόλεμο – αλλά αποδεικνύεται ότι το πλήγμα στην αμερικανική οικονομία είναι σημαντικό και θα προκαλέσει απώλεια της πολιτικής ηγεμονίας που είχε επιτύχει.
Όμως δύσκολα μπορεί να αγνοήσει ότι, παρότι οι ΗΠΑ δεν εξαρτώνται από το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου που ουσιαστικά μπλοκαρίστηκαν από τον έλεγχο του Ιράν στα στενά, η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους έχει πλήξει τους Αμερικανούς καταναλωτές. Η προειδοποίηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης εντείνει την απαισιοδοξία.
Η πίεση για μια διέξοδο από τον αντιδημοφιλή πόλεμο έχει αυξηθεί, καθώς οι Ρεπουμπλικάνοι υερασπίζονται οριακές πλειοψηφίες στο Κογκρέσο στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Τίποτα από αυτά δεν έχει περάσει απαρατήρητο από τους ηγέτες του Ιράν, οι οποίοι έχουν χρησιμοποιήσει τον έλεγχό τους στα στενά για να πιέσουν την ομάδα του Trump στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αναλυτές λένε ότι οι αντίπαλοι των ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία , ίσως βγάλουν το δικό τους συμπέρασμα: ενώ ο Trump έχει δείξει προθυμία για χρήση στρατιωτικής ισχύος στη δεύτερη θητεία του, αναζητά διπλωματική έξοδο μόλις η οικονομική πίεση γίνεται αισθητή στο εσωτερικό.
«Ο Trump νιώθει την οικονομική πίεση, που είναι η αχίλλειος πτέρνα του σε αυτόν τον πόλεμο που επέλεξε », δήλωσε ο Brett Bruen.
Ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Kush Desai δήλωσε ότι ενώ εργάζονται για συμφωνία με το Ιράν ώστε να επιλυθούν τα «προσωρινά» προβλήματα στην αγορά ενέργειας, η κυβέρνηση «δεν έχει χάσει ποτέ την εστίασή της στην ατζέντα του προέδρου για προσιτότητα και ανάπτυξη».
«Ο πρόεδρος Trump μπορεί να κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα», είπε.
Αυξηση της πίεσης στο εσωτερικό
Η απότομη στροφή του Trump στις 8 Απριλίου από αεροπορικές επιδρομές στη διπλωματία ακολούθησε πιέσεις από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τμήματα της βάσης MAGA.
Μέρος του οικονομικού κόστους το επωμίζονται Αμερικανοί αγρότες — βασική εκλογική βάση του Trump — λόγω διαταραχών στις αποστολές λιπασμάτων, ενώ φαίνεται και στις αυξημένες τιμές αεροπορικών εισιτηρίων λόγω ακριβότερου καυσίμου αεροσκαφών.
Με τον χρόνο να μετρά αντίστροφα για την εκεχειρία δύο εβδομάδων, μένει να φανεί αν ο Trump θα πετύχει συμφωνία που να καλύπτει τους πολεμικούς του στόχους, θα παρατείνει την εκεχειρία πέρα από τις 21 Απριλίου ή θα επανεκκινήσει την εκστρατεία βομβαρδισμών.
Οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου έπεσαν απότομα και οι αγορές ενισχύθηκαν την Παρασκευή, αφού το Ιράν δήλωσε ότι τα στενά θα παραμείνουν ανοιχτά για το υπόλοιπο μιας ξεχωριστής 10ήμερης εκεχειρίας με μεσολάβηση των ΗΠΑ μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου.
Ο Trump έσπευσε να δηλώσει ασφαλή τα στενά, προβάλλοντας μια συμφωνία υπό διαμόρφωση με το Ιράν, που όπως είπε θα ολοκληρωθεί σύντομα και κυρίως με δικούς του όρους.
Ωστόσο, ιρανικές πηγές δήλωσαν στο Reuters ότι παραμένουν κενά προς επίλυση.
Ειδικοί έχουν προειδοποιήσει ότι ακόμη κι αν ο πόλεμος τελειώσει σύντομα, η οικονομική ζημιά μπορεί να χρειαστεί μήνες, αν όχι χρόνια, για να αποκατασταθεί.
Κεντρικό ερώτημα είναι αν οποιαδήποτε συμφωνία πετυχαίνει τους στόχους που έχει θέσει ο Trump, συμπεριλαμβανομένου του να κλείσει ο δρόμος του Ιράν προς πυρηνικό όπλο — κάτι που η Τεχεράνη αρνείται ότι επιδιώκει.
Το Ιράν διαθέτει απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που πιστεύεται ότι έχει θαφτεί από αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα τον Ιούνιο.
Ο Trump δήλωσε στο Reuters ότι η αναδυόμενη συμφωνία προβλέπει οι ΗΠΑ να συνεργαστούν με το Ιράν για την ανάκτηση του υλικού και τη μεταφορά του στις ΗΠΑ. Το Ιράν αρνήθηκε ότι συμφώνησε σε μεταφορά εκτός εδάφους του.
Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Trump δήλωσε ότι οι ΗΠΑ διατηρούν «αρκετές κόκκινες γραμμές» στις διαπραγματεύσεις.
Την ίδια στιγμή, η έκκληση του Trump στην αρχή του πολέμου να ανατρέψουν οι Ιρανοί την κυβέρνησή τους έμεινε αναπάντητη.
Σύμμαχοι από την Ευρώπη έως την Ασία αιφνιδιάστηκαν αρχικά από την απόφαση του Trump να πάει σε πόλεμο χωρίς διαβούλευση μαζί τους ή χωρίς να φαίνεται να λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο για αυτούς από το κλείσιμο των στενών από το Ιράν.
«Το καμπανάκι κινδύνου για τους συμμάχους αυτή τη στιγμή είναι ότι ο πόλεμος ανέδειξε πως η κυβέρνηση μπορεί να ενεργεί απρόβλεπτα, χωρίς μεγάλη μέριμνα για τις συνέπειες», δήλωσε ο Gregory Poling.
Μετά τη στρατιωτική επιχείρησης της Ρωσίας στη Ουκρανία το 2022, ο Joe Biden ήταν προσεκτικός ως προς κυρώσεις στον ενεργειακό τομέα της Μόσχας.
Αλλά ο Trump, που διεκδίκησε δεύτερη θητεία με υποσχέσεις στο εκλογικό σώμα για φθηνή βενζίνη και χαμηλό πληθωρισμό, έχει δείξει ευαισθησία σε κατηγορίες ότι οι πολιτικές του αυξάνουν τις τιμές.
Όλοι οι υπολογισμοί αποδείχθηκαν λανθασμένοι
Όπως ο Trump υποτίμησε την αντίδραση του Πεκίνου σε εμπορικό πόλεμο, φαίνεται να υπολόγισε λάθος και πώς θα απαντούσε οικονομικά το Ιράν σε θερμό πόλεμο — χτυπώντας ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο και μπλοκάροντας τη στρατηγική θαλάσσια οδό.
Ο Trump πίστεψε λανθασμένα ότι ο πόλεμος θα ήταν περιορισμένη επιχείρηση.
Το μήνυμα προς ασιατικούς συμμάχους όπως η Ιαπωνία, η Νόρια Κορέα και η Ταϊβάβ ίσως είναι ότι ο Trump, που επιδιώκει θερμότερες σχέσεις με την Κίνα, μπορεί να επιδιώξει περιφερειακούς στόχους με μικρότερη μέριμνα για τη γεωπολιτική και οικονομική τους ασφάλεια.
Οι ευρωπαϊκές χώρες, ενοχλημένες που σηκώνουν τόσο μεγάλο οικονομικό βάρος ενός πολέμου που δεν ζήτησαν, πιθανότατα θα ανησυχούν περισσότερο για τη δέσμευση του Trump στη συνέχιση βοήθειας προς την Ukraine.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου θέλουν ο πόλεμος να τελειώσει σύντομα, αλλά δεν θα είναι ικανοποιημένα αν ο Trump κλείσει συμφωνία χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας γι’ αυτά.
«Το τέλος αυτής της σύγκρουσης δεν πρέπει να δημιουργήσει και συνεχή αστάθεια στην περιοχή», δήλωσε ο Anwar Gargash.
Οι περισσότεροι υποστηρικτές MAGA έχουν μείνει με τον Trump, παρά ορισμένες προβεβλημένες διαφωνίες.
Όμως αυξάνονται οι αμφιβολίες αν μπορεί να βοηθήσει το κόμμα του να ανακτήσει χαμένο έδαφος ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
«Γνωρίζει ότι σημαντικό μέρος της χώρας εκτός της βάσης MAGA, αλλά και κάποιοι εντός αυτής, αντιτίθενται έντονα σε ό,τι έκανε», δήλωσε ο Chuck Coughlin. «Και νομίζω ότι το τίμημα θα το πληρώσει»
Πώς θα αντιδράσει η Κίνα;
Θα μπορούσε όμως η Κίνα, η οποία αγοράζει πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου, να παίξει ρόλο πιέζοντας το Ιράν να χαλαρώσει τον έλεγχο των στενών;
Μέχρι στιγμής δεν το έχει κάνει και είναι απίθανο να το πράξει.
Η Κίνα αποδίδει την ευθύνη στις ΗΠΑ και απορρίπτει τον αποκλεισμό.
Μάλιστα, ο εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών Guo Jiakun χρησιμοποίησε έντονη γλώσσα αυτή την εβδομάδα, χαρακτηρίζοντας τον αποκλεισμό «επικίνδυνο και ανεύθυνο».
Παρόλο που ένα κινεζικό δεξαμενόπλοιο αναγκάστηκε να αλλάξει πορεία, άλλα πλοία έχουν περάσει από το νέο σύστημα «διοδίων» τις τελευταίες ημέρες.
Αυτό δείχνει την ανάγκη και την προθυμία της Κίνας να συμμορφωθεί με τους νέους κανόνες του Ιράν — τουλάχιστον προς το παρόν.
Αν και η Κίνα εκτίθεται στον αμερικανικό αποκλεισμό - περίπου το 40% των εισαγωγών πετρελαίου της περνά από αυτή τη θαλάσσια οδό – έχει προετοιμαστεί για αυτό το ενδεχόμενο.
Έχει διαφοροποιήσει τις πηγές εισαγωγής πετρελαίου ώστε να μην εξαρτάται υπερβολικά από έναν προμηθευτή.
Επιπλέον, εκτιμάται ότι διαθέτει επαρκή αποθέματα για να αντικαταστήσει τις εισαγωγές μέσω των στενών για έως και επτά μήνες.
Ωστόσο, μένει να φανεί αν η Κίνα θα υποστηρίξει μακροπρόθεσμα ένα σύστημα
διοδίων.
Παρά τη μέχρι τώρα σιωπή του Πεκίνου, ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι θα αντιταχθεί.
Η Κίνα έχει επανειλημμένα τονίσει την ανάγκη επιστροφής σε καθεστώς «κανονικής διέλευσης» μέσω των στενών το συντομότερο δυνατό.
O αυξανόμενος ρόλος του Πεκίνου στην περιοχή
Η Κίνα ενδέχεται επίσης να επωφεληθεί από τις πολιτικές εξελίξεις που μπορεί να προκύψουν μετά τον πόλεμο.
Ο πόλεμος έχει οδηγήσει τα κράτη του Περσικού Κόλπου σε μια κοινή συνειδητοποίηση ότι η ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ και η συνεργασία με το Ισραήλ δεν εγγυώνται απαραίτητα την ασφάλειά τους.
Ως αποτέλεσμα, ενδέχεται να επιδιώξουν τη διαφοροποίηση των διεθνών τους σχέσεων. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην επίσκεψη του διαδόχου του Αμπού Ντάμπι Mohamed bin Zayed Al Nahyan στο Πεκίνο αυτή την εβδομάδα.
Το εμπόριο μεταξύ των κρατών του Περσικού Κόλπου και της Κίνας έχει αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας περίπου τα 257 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, ξεπερνώντας οριακά το συνολικό εμπόριο των κρατών της περιοχής με τις μεγάλες δυτικές οικονομίες.
Η Κίνα επεκτείνει επίσης τη διπλωματική της παρουσία στην περιοχή, συμβάλλοντας στη μεσολάβηση της συμφωνίας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν το 2023 για την εξομάλυνση των σχέσεων και παίζοντας έμμεσο ρόλο στις πρόσφατες συνομιλίες στο Πακιστάν μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου.
Είναι σαφές ότι επιδιώκει μεγαλύτερο ρόλο στην περιοχή στο μέλλον.
Κοιτάζοντας μπροστά, το Ιράν ενδέχεται να επιδιώξει να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία για να προωθήσει ένα περιφερειακό πλαίσιο ασφάλειας με τα κράτη του Περσικού Κόλπου, πιθανώς με την Κίνα να λειτουργεί ως εγγυητής ή διαμεσολαβητής.
Μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε σημαντική απομάκρυνση από τον μακροχρόνιο ρόλο των ΗΠΑ ως βασικού παρόχου ασφάλειας στην περιοχή - πρόκειται για μια ολοκληρωτική ήττα της πολιτικής Trump.
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.