«ΕΛΑΣ»

 

«ΕΛΑΣ»: Μια λέξη για κρεμάλα, ένα κόμμα μπουγιαμπέσα

Υπάρχουν πολιτικά ονόματα που περιγράφουν και άλλα που πυροδοτούν. Το «ΕΛΑΣ» ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.

Ανδρέας Θεοδωρακόπουλος

     28 Μαΐου 2026

Όνειρα κι όνειρα ήρθανε

Στα γενέθλια των γιασεμιών

Νύχτες και νύχτες στις λευκές

Αϋπνίες των κύκνων

Η δροσιά γεννιέται μες στα φύλλα

Όπως μες στον απέραντο ουρανό

Το ξάστερο συναίσθημα.

Οδυσσέας Ελύτης

 Υπάρχουν πολιτικά ονόματα που περιγράφουν και  υπάρχουν άλλα πολιτικά ονόματα που πυροδοτούν. Το «ΕΛΑΣ» ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν είναι όνομα, του είναι μηχανισμός προβολής. Ο καθένας βλέπει μέσα του κάτι διαφορετικό, ανάλογα με την ηλικία, την ιδεολογία, τη μνήμη και τα τραύματά του.

Ένας ογδοντάρης αριστερός ακούει τον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό, την εθνική αντίσταση, τα βουνά, την Κατοχή, το έπος απέναντι στους Γερμανούς. Ένας ογδοντάρης δεξιός ακούει εμφύλιο, Δεκέμβρη, διχασμό, εθνικό τραύμα. Ένας σαραντάρης ακούει την ελληνική αστυνομία. Ένας νέος ακούει απλώς μια συμπυκνωμένη εκδοχή της λέξης «Ελλάδα».

Η ίδια λέξη πολλές διαφορετικές  αναγνώσεις αναλόγως toy target group.

Ίσως αυτό να μην είναι ατύχημα αλλά ολόκληρη η πολιτική στρατηγική του νέου εγχειρήματος  του κυρίου Τσίπρα.

Μου θυμίζει εκείνο το παλιό παιχνίδι της «κρεμάλας». Βάζαμε μια λέξη τεσσάρων γραμμάτων που άρχιζε από Ε και τελείωνε σε Α. Κι όταν ο άλλος πήγαινε να τη βρει, αλλάζαμε τη λέξη. Γιατί πάντα υπήρχε άλλη μία.

ΕΒΓΑ

ΕΔΡΑ

ΕΙΔΑ

ΕΙΠΑ

ΕΙΧΑ

ΕΛΣΑ

ΕΜΠΑ

ΕΝΙΑ

ΕΡΓΑ

ΕΡΜΑ

ΕΣΑΑ

Κάπως έτσι λειτουργεί και το «ΕΛΑΣ». Κάθε φορά που πας να το ορίσεις, μετακινείται. Είναι αριστερό, κεντρώο, πατριωτικό λαϊκίστικο, λαϊκό,  ριζοσπαστικό, συστημικό; αντισυστημικό;

Η απάντηση φαίνεται να είναι: όλα μαζί για να προσεγγίσει τον καθένα.

Ένα κόμμα μπουγιαμπέσα.

Η ίδια η εκδήλωση της ανακοίνωσης πρόδωσε αυτή την αμηχανία ταυτότητας. Το κοριτσάκι που ανέβηκε στη σκηνή για να παραδώσει το όνομα του κόμματος αντί ανθοδέσμης, σαφής αναφορά στην εμβληματική σκηνή με τον Ανδρέα Παπανδρέου,  δεν προκάλεσε συγκίνηση αλλά αμηχανία. Ήταν σαν ένα πολιτικό flashback από VHS κασέτα της δεκαετίας του ’80.

Το πρόβλημα δεν είναι οι συμβολισμοί. Η πολιτική χωρίς συμβολισμούς είναι λογιστική. Το πρόβλημα είναι όταν οι συμβολισμοί υποκαθιστούν την πολιτική ουσία.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται το κενό του εγχειρήματος.

Ο κύριος Τσίπρας επανέλαβε σχεδόν όλες τις γνωστές υποσχέσεις της μεταπολιτευτικής κεντροαριστεράς: κοινωνική δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια, δημοκρατία, ισχυρό κοινωνικό κράτος, προστασία των αδυνάτων, νέο παραγωγικό μοντέλο. Όμως απέφυγε το κρίσιμο ερώτημα: πώς;

Πώς θα χρηματοδοτηθούν;

Πώς θα εφαρμοστούν;

Ποιος μηχανισμός κράτους θα τις υλοποιήσει;

Ποιο κοινωνικό μπλοκ θα συγκρουστεί με ποιο;

Ποιο είναι το κόστος;

Ποια είναι η ιεράρχηση;

Η έλλειψη αυτής της απάντησης δεν παράγει ελπίδα. Παράγει ανασφάλεια.

Και ίσως για πρώτη φορά στη μεταπολίτευση, η ελληνική κοινωνία έχει μεγαλύτερη ανάγκη από λογική παρά από συναίσθημα. Έχει κουραστεί από οράματα χωρίς εφαρμογή. Από συνθήματα χωρίς τεχνική επάρκεια. Από ηθική υπεροχή χωρίς διοικητική ικανότητα.

Η ομιλία επένδυσε σχεδόν αποκλειστικά στο συναίσθημα. Στη νοσταλγία. Στην ηθική ταύτιση. Στην αίσθηση ιστορικής συνέχειας. Ήταν περισσότερο τελετουργία πολιτικής ανάμνησης παρά σχέδιο διακυβέρνησης.

Ο Μαξ Βέμπερ διαχώριζε την «ηθική της πεποίθησης» από την «ηθική της ευθύνης». Η πρώτη βασίζεται στις προθέσεις και στα ιδανικά. Η δεύτερη στις συνέπειες και στη δυνατότητα εφαρμογής. Η σύγχρονη κοινωνία, μετά από δεκαπέντε χρόνια κρίσης, φαίνεται να ζητά περισσότερο τη δεύτερη. Ο Τσίπρας, όμως, επέστρεψε στην πρώτη.

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η στρατηγική μάρκετινγκ του κόμματος.

Στο εμπορικό μάρκετινγκ προσαρμόζεις το προϊόν στις ανάγκες του καταναλωτή. Στο πολιτικό μάρκετινγκ συμβαίνει θεωρητικά το αντίθετο: προσπαθείς να πείσεις τους πολίτες ότι το δικό σου πολιτικό προϊόν είναι το σωστό, το αναγκαίο και το εφαρμόσιμο. Δεν πουλάς απλώς επιθυμία. Πουλάς αξιοπιστία εξουσίας.

Εδώ, όμως, φαίνεται να εφαρμόστηκε σχεδόν αποκλειστικά εμπορικό μάρκετινγκ. Δημιουργήθηκε ένα πολιτικό brand σχεδιασμένο να χωρά πολλές αναγνώσεις ταυτόχρονα. Λίγο πατρίδα, λίγο αντίσταση, λίγο κέντρο, λίγο αριστερά, λίγο αντισυστημισμός, λίγο κυβερνησιμότητα.

Κεντρώο κόμμα με τίτλο «Αριστερά».

Συστημικό κόμμα με αντισυστημική αισθητική.

Ευρωπαϊκό κόμμα με υπόγειους εθνικο-λαϊκούς συμβολισμούς.

Ένα πολιτικό προϊόν «όλα μέσα».

Ίσως γι’ αυτό ο τίτλος «ΕΛΑΣ» είναι τελικά ιδανικός. Δεν περιγράφει κάτι σαφές. Είναι πολιτική οθόνη προβολής.

Το αστέρι στο λογότυπο ολοκληρώνει την αντίφαση. Ενώ όλη η προετοιμασία έδειχνε μια προσπάθεια προσέγγισης του κέντρου, ξαφνικά εμφανίζεται ένα σύμβολο που παραπέμπει σε επαναστατική παράδοση, σε αριστερή εικονογραφία, σχεδόν σε κινηματική αισθητική.

Σαν να προσπαθεί το κόμμα να είναι ταυτόχρονα ΠΑΣΟΚ του ’81, ΣΥΡΙΖΑ του 2015 και μετα-ιδεολογικό κέντρο του 2030.

Μόνο που αυτά τα τρία ακροατήρια δεν συνυπάρχουν εύκολα.

Ακόμη και οι αιχμές προς άλλα κόμματα είχαν μια παράξενη ελαφρότητα. Υπαινιγμοί, σαχλές αναφορές, μικροπολιτικά νεύματα που έμοιαζαν περισσότερο με τηλεοπτικό πάνελ παρά με ιδρυτική πράξη νέου πολιτικού φορέα. Έλειπε η βαρύτητα ενός ιστορικού restart.

Ο Καρλ Σμιτ έλεγε ότι η πολιτική συγκροτείται πάνω στη διάκριση φίλου και εχθρού. Το πρόβλημα του νέου εγχειρήματος είναι ότι ακόμη δεν ξέρει ποιος ακριβώς είναι ο εχθρός του. Η δεξιά; Οι ελίτ; Η διαπλοκή; Η Ευρώπη; Η αγορά; Το παλιό πολιτικό σύστημα; Ή μήπως η ίδια η περίοδος διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ από την οποία ο τέως πρωθυπουργός κύριος Τσίπρας προσπαθεί ταυτόχρονα να αποστασιοποιηθεί και να κληρονομήσει;

Ο Αντόνιο Γκράμσι έγραφε ότι στις περιόδους κρίσης «το παλιό πεθαίνει αλλά το νέο δεν μπορεί ακόμη να γεννηθεί». Το «ΕΛΑΣ» μοιάζει ακριβώς με αυτό το μεσοδιάστημα: ούτε καθαρά νέο ούτε πραγματικά παλιό. Ένα πολιτικό υβρίδιο μνήμης, marketing και συναισθηματικής επένδυσης.

Τελικά ίσως το πιο ακριβές όνομα να μην ήταν «ΕΛΑΣ» αλλά «ΦΑ.ΣΟ.ΛΑ.ΚΙ.»:

(ΦΑσιστικό ΣΟσιαλιστικό ΛΑϊκό ΚΙνημα)

Όλα μέσα. Όλες οι αναφορές. Όλες οι αγορές. Όλα τα κοινά.

Μόνο που οι κοινωνίες δεν κυβερνώνται με branding. Ούτε με ανακύκλωση ιστορικών εικόνων. Ούτε με πολιτική νοσταλγία.

Κάποια στιγμή οι λέξεις πρέπει να αποκτούν συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Αλλιώς μένουν απλώς τέσσερα γράμματα στην κρεμάλα και ένα προϊόν εκτός  των ραφιών

Το έργο παραχωρήθηκε ευγενώς από τον καλλιτέχνη Κώστα Λάκη

Βιβλιογραφία

• Antonio Gramsci, Selections from the Prison Notebooks
• Ernesto Laclau, On Populist Reason
• Max Weber, Politics as a Vocation
• Carl Schmitt, The Concept of the Political
• Pierre Bourdieu, Language and Symbolic Power
• Guy Debord, Η Κοινωνία του Θεάματος
• Jacques Ellul, Propaganda: The Formation of Men’s Attitudes
• Murray Edelman, The Symbolic Uses of Politics
• George Lakoff, Don’t Think of an Elephant!
• Colin Crouch, Post-Democracy
•  * Ο Ανδρέας Θεοδωρακόπουλος είναι επικοινωνιολόγος.

Όσο έγραφα το άρθρο από το μαγνητόφωνο ακουγόταν το τραγούδι του Τζίμυ Πανούση «Η Αυτοκρατορία  των αισθήσεων»

 

 https://www.documentonews.gr