Ιστορική ανατροπή
Ιστορική ανατροπή – Η παλιά Τάξη με τις ΗΠΑ παγκόσμιο ηγέτη τελείωσε, η Κίνα... το αφεντικό – Τι κρύβει η Σύνοδος Xi - Trump
H Κίνα με τον έλεγχο των
σπάνιων γαιών και το Ιράν με τα Στενά του Hormuz απέδειξαν πως η ισχύς
των ΗΠΑ και του Trump έχει όρια...
(upd2) Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump μεταβαίνει για επίσημη επίσκεψη στην Κίνα (13 με 15 Μαΐου) και για συνομιλίες με τον Κινέζο ομόλογό του, Xi Jinping σε μια από τις πιο κρίσιμες και φορτισμένες γεωπολιτικά συναντήσεις των τελευταίων ετών.
Με φόντο τον πόλεμο στο Ιράν, την ενεργειακή κρίση, τη σύγκρουση για τους δασμούς, τις σπάνιες γαίες και την Ταϊβάν, η σύνοδος ΗΠΑ – Κίνας δεν αφορά μόνο τις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων, αλλά το ίδιο το μέλλον της διεθνούς τάξης.
Και ίσως για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να προσέρχεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όχι από θέση αδιαμφισβήτητης ισχύος, αλλά απέναντι σε μια Κίνα που διεκδικεί ανοιχτά πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα παγκόσμια εποχή.
Αναλυτές εκτιμούν ότι στις επαφές αυτές θα φανεί ξεκάθαρα ότι η αμερικανική ισχύς τελείωσε… και ότι η Κίνα είναι αυτή που κρατά τα «κλειδιά» όχι μόνο για το ελεύθερο εμπόριο αλλά και για μια διεθνή συνεργασία όπου δεν θα υπάρχει ένας και μόνο παγκόσμιος ηγεμόνας…
Η ατζέντα
Καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump ετοιμάζεται να φτάσει στην Κίνα για την πρώτη του επίσκεψη στη χώρα μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του, ο κόσμος παρακολουθεί για ακόμη μία φορά την αμήχανη ισορροπία ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη.
Στην επιφάνεια, η ατζέντα μοιάζει με εκείνη κάθε συνόδου κορυφής μεταξύ υπερδυνάμεων: εμπόριο, τεχνολογία, γεωπολιτική και περιφερειακή ασφάλεια.
Το παράδοξο
Κάτω όμως από το προσεκτικά οργανωμένο πρόγραμμα κρύβεται ένα εντυπωσιακό παράδοξο — κάτι που θα φαινόταν αδιανόητο μόλις πριν από μία δεκαετία.
Σήμερα είναι η Κίνα, και όχι οι Ηνωμένες Πολιτείες, που εμφανίζεται να κρατά τη σημαία του ελεύθερου εμπορίου και της πολυμερούς συνεργασίας.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον - επί δεκαετίες παγκόσμιος υπερασπιστής των ανοιχτών αγορών - βρίσκεται παγιδευμένη σε προστατευτικές πολιτικές, εμπορικούς πολέμους που η ίδια προκάλεσε και σε ένα επώδυνο γεωπολιτικό αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή.
Όταν ο Trump και η ομάδα του συναντήσουν αυτή τη φορά τους Κινέζους αξιωματούχους, οι αντιθέσεις θα είναι αδύνατο να αγνοηθούν.
Τα αιτήματα του Trump
Σε οικονομικό επίπεδο, ο Λευκός Οίκος αναμένεται να πιέσει το Πεκίνο σε δύο βασικά ζητήματα: πρώτον, να χαλαρώσει τους περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών — υλικών κρίσιμης σημασίας για την αμερικανική βιομηχανία και ιδιαίτερα για το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα — και δεύτερον, να αγοράσει περισσότερα αμερικανικά αγροτικά προϊόντα.
Οι σπάνιες γαίες δεν είναι ένα συνηθισμένο εμπόρευμα.
Χρησιμοποιούνται σε πυραύλους ακριβείας, ηλεκτρονικά συστήματα μαχητικών αεροσκαφών και τεχνολογίες drones.
Σιωπηλή αμηχανία
Εδώ και χρόνια, η κυριαρχία της Κίνας στις αλυσίδες εφοδιασμού αυτών των υλικών προκαλεί σιωπηλή ανησυχία στην Ουάσιγκτον.
Τώρα, καθώς οι αμερικανικές βιομηχανίες προσπαθούν να διασφαλίσουν τις προμήθειές τους, ο Trump βρίσκεται στη δύσκολη θέση να ζητά βοήθεια από την Κίνα — μια ειρωνική αντιστροφή ρόλων για μια χώρα που κάποτε υπερηφανευόταν για την τεχνολογική της αυτάρκεια.
Στο μέτωπο της γεωργίας, η ελπίδα είναι ότι η Κίνα θα επαναλάβει μαζικές αγορές αμερικανικής σόγιας, καλαμποκιού και χοιρινού κρέατος.
Πρόκειται για γνώριμο σενάριο από προηγούμενες εμπορικές διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, η ειρωνεία είναι προφανής: οι ΗΠΑ ζητούν από την Κίνα να ανοίξει την αγορά της, ενώ οι ίδιες διατηρούν υψηλούς δασμούς και ένα προστατευτικό φορολογικό σύστημα απέναντι σε κινεζικά προϊόντα και επενδύσεις.
Τι θέλει η Κίνα
Η Κίνα, από την πλευρά της, αναμένεται να προσέλθει με διαφορετικές απαιτήσεις.
Θέλει οι ΗΠΑ να δημιουργήσουν ένα δικαιότερο και πιο λογικό φορολογικό περιβάλλον για τα κινεζικά προϊόντα και να επιτρέψουν κινεζικές επενδύσεις χωρίς τις πολιτικές πιέσεις που τα τελευταία χρόνια οδήγησαν σε μπλοκαρισμένες συμφωνίες.
Με άλλα λόγια, η Κίνα ζητά από τις Ηνωμένες Πολιτείες να τηρήσουν τις αρχές του ελεύθερου εμπορίου που οι ίδιες κάποτε υπερασπίζονταν.
Δεν είναι παράδοξο ότι η χώρα που σήμερα δίνει μαθήματα περί ανοιχτών αγορών είναι η ίδια που έχει υψώσει τείχη - κυριολεκτικά και μεταφορικά - απέναντι στον ξένο ανταγωνισμό;
Στο εμπόριο, οι ρόλοι έχουν σχεδόν πλήρως αντιστραφεί.
Βοήθεια για Ιράν
Στο γεωπολιτικό πεδίο, οι διαφορές είναι ακόμη πιο έντονες.
Σύμφωνα με αναλυτές και δημοσιεύματα, ο Trump αναμένεται να ζητήσει από την Κίνα να χρησιμοποιήσει την επιρροή της στο Ιράν για να βοηθήσει στον τερματισμό της στρατιωτικής σύγκρουσης ανάμεσα στην Τεχεράνη και τον αμερικανοϊσραηλινό συνασπισμό — μιας σύγκρουσης που ξεκίνησε από τη δεύτερη πλευρά.
Η πίεση που αισθάνεται ο Trump είναι κατανοητή.
Ο πόλεμος με το Ιράν έχει μετατραπεί σε σοβαρό πολιτικό βάρος και, με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν, ο Λευκός Οίκος χρειάζεται επειγόντως μια στρατηγική εξόδου.
Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έχουν κουραστεί από ατελείωτες ξένες εμπλοκές.
Η αμυντική βιομηχανία μπορεί να κερδίζει, αλλά οι αμερικανικές οικογένειες όχι.
Αν ο Trump θέλει να διατηρήσει ελπίδες στις ενδιάμεσες εκλογές, πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να τελειώσει έναν πόλεμο — όχι απλώς να τον ξεκινήσει.
Πολιτική μη παρέμβασης
Η κινεζική προσέγγιση, όμως, βασίζεται σε διαφορετική φιλοσοφία.
Για δεκαετίες, το Πεκίνο προωθεί τη συνύπαρξη και την ανάπτυξη όλων των χωρών σε ισότιμη βάση, χωρίς ηγεμονική επιβολή από μία δύναμη.
Αυτή η αρχή αποτελεί βασικό στοιχείο της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής — από τις Πέντε Αρχές της Ειρηνικής Συνύπαρξης μέχρι τη νεότερη Παγκόσμια Πρωτοβουλία Ασφάλειας.
Η Κίνα κατανοεί επίσης ότι κάθε χώρα έχει διαφορετικό πολιτικό σύστημα, ιστορία και επιδιώξεις.
Για τον λόγο αυτό δεν θέτει προϋποθέσεις στις σχέσεις της με άλλα κράτη, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν.
Αυτή η πολιτική μη παρέμβασης έχει χαρίσει στο Πεκίνο ένα επίπεδο εμπιστοσύνης στην Τεχεράνη που η Ουάσιγκτον δεν διαθέτει.
Το αν αυτή η εμπιστοσύνη μπορεί να αξιοποιηθεί για τον τερματισμό του πολέμου είναι διαφορετικό ζήτημα.
Η Κίνα ίσως θελήσει να διευκολύνει τον διάλογο, αλλά όχι ως «μικρός εταίρος» που ακολουθεί εντολές των ΗΠΑ.
Οποιοσδήποτε κινεζικός ρόλος στην αποκλιμάκωση της κρίσης θα εξυπηρετεί πρωτίστως τη δική της στρατηγική αντίληψη για τη διεθνή σταθερότητα.
Η Ταϊβάν και η νέα παγκόσμια τάξη
Καμία συζήτηση για τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας δεν μπορεί να αγνοήσει την Ταϊβάν.
Αναμένεται ότι το θέμα θα τεθεί στη σύνοδο κορυφής.
Το ερώτημα είναι αν θα υπάρξει κάποια κοινή κατανόηση — ή, πιο συγκεκριμένα, αν η αμερικανική ηγεσία θα εκφράσει ξεκάθαρα την αντίθεσή της στις αποσχιστικές τάσεις στο νησί.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούσαν επί χρόνια πολιτική «στρατηγικής ασάφειας».
Από τη μια αποδέχονταν επίσημα την αρχή της «ενιαίας Κίνας» - που θέλει την Ταϊβάν να είναι αναπόσπαστο μέρος της Κίνας – από την άλλη έστελναν όπλα και υπονοούσαν ότι θα προστάτευσαν την Ταϊβάν σε περίπτωση επίθεσης από την Κίνα…
Όμως η ασάφεια γίνεται πολυτέλεια όταν η κατάσταση εξελίσσεται όλο και πιο ξεκάθαρα.
Ορισμένες πολιτικές δυνάμεις στην Ταϊβάν εμφανίζονται ολοένα πιο ενθαρρυμένες λόγω επισκέψεων Αμερικανών βουλευτών, πωλήσεων όπλων και συμβολικών κινήσεων στήριξης από την Ουάσιγκτον.
Η θέση της Κίνας παραμένει αμετακίνητη: η Ταϊβάν αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Κίνας και κάθε μορφή αποσχιστικής δραστηριότητας είναι απαράδεκτη.
Το Πεκίνο θα ήθελε να ακούσει από τον Trump μια ξεκάθαρη δήλωση ότι οι ΗΠΑ δεν υποστηρίζουν την ανεξαρτησία της Ταϊβάν.
Το αν ο Trump είναι διατεθειμένος να φτάσει τόσο μακριά παραμένει αβέβαιο.
Αν και δεν θεωρείται παραδοσιακό «γεράκι» της εξωτερικής πολιτικής, οποιαδήποτε υποχώρηση στο θέμα της Ταϊβάν θα προκαλούσε άμεσες αντιδράσεις από το Κογκρέσο και το αμερικανικό αμυντικό κατεστημένο — κάτι ιδιαίτερα επικίνδυνο ενόψει των εκλογών.
Η αθόρυβη φθορά
Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα από τη σημερινή κατάσταση των αμερικανοκινεζικών σχέσεων είναι η αθόρυβη φθορά της αμερικανικής ηγεμονίας — όχι επειδή η Κίνα την αντικατέστησε, αλλά επειδή η ίδια η έννοια μιας μοναδικής παγκόσμιας υπερδύναμης δεν ανταποκρίνεται πλέον στην πραγματικότητα ενός πολυπολικού κόσμου.
Η Κίνα δεν επιδιώκει να κυριαρχήσει στον παγκόσμιο σύστημα.
Θέλει να συμμετέχει σε αυτό, να το μετασχηματίζει σταδιακά και να αποτρέπει οποιαδήποτε χώρα από το να επιβάλλει τη βούλησή της στους άλλους.
Γι’ αυτό η Κίνα προωθεί περιφερειακές συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, ενώ οι ΗΠΑ στρέφονται όλο και περισσότερο σε δασμούς και κυρώσεις.
Αυτό δεν είναι ηθικό επιχείρημα — είναι πρακτικό.
Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαταλείπουν το ελεύθερο εμπόριο, δημιουργούν ένα κενό που άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, σπεύδουν να καλύψουν.
Τέλος η Παλιά Τάξη
Η επίσκεψη του Trump στην Κίνα δεν πρόκειται να επιλύσει όλες αυτές τις αντιφάσεις.
Οι εμπορικές συγκρούσεις δεν θα εξαφανιστούν μετά από μία μόνο συνάντηση.
Ο πόλεμος με το Ιράν δεν θα τελειώσει με ένα τηλεφώνημα.
Και η Ταϊβάν θα παραμείνει επικίνδυνο σημείο ανάφλεξης για χρόνια.
Ωστόσο, η σύνοδος προσφέρει μια ευκαιρία για μεγαλύτερη σαφήνεια.
Αναγκάζει και τις δύο πλευρές να αντιμετωπίσουν μια νέα πραγματικότητα: η παλιά τάξη, με τις ΗΠΑ ως αδιαμφισβήτητο ηγέτη και την Κίνα ως κατώτερο εταίρο, έχει τελειώσει.
Χάος ή … συμφωνία
Αυτό που αναδύεται είναι κάτι πιο χαοτικό, πιο ανταγωνιστικό, αλλά ταυτόχρονα — παραδόξως — πιο ανοιχτό στον διάλογο.
Αν ο Trump θέλει τη βοήθεια της Κίνας στις σπάνιες γαίες, στη γεωργία και στο Ιράν, θα πρέπει να προσφέρει κάτι σε αντάλλαγμα.
Αν η Κίνα θέλει δικαιότερη μεταχείριση για τα προϊόντα και τις επενδύσεις της, θα πρέπει να συνεχίσει να πείθει ότι το ελεύθερο εμπόριο ωφελεί όλους και όχι μόνο το Πεκίνο.
Και αν ο κόσμος σταθεί τυχερός, ίσως οι δύο ηγέτες συμφωνήσουν τουλάχιστον σε ένα πράγμα: ότι καμία χώρα, όσο ισχυρή κι αν είναι, δεν μπορεί να οικοδομήσει σταθερό μέλλον πάνω στα ερείπια της συνεργασίας.
Η αμερικανική ισχύς έχει υπονομευτεί
Σύμφωνα με το CNN, η συνάντηση Trump – Xi Jinping προορίζεται να αποτελέσει ένα κορυφαίο γεγονός που θα αναδείξει το ανεξίτηλο αποτύπωμα του Αμερικανού προέδρου στην παγκόσμια ιστορία.
Ωστόσο, ενώ η κινεζική τελετουργική μεγαλοπρέπεια θα τον παρουσιάσει ως τιμώμενο ηγέτη, η επίσκεψη θα αναδείξει επίσης πώς ορισμένες από τις αποφάσεις του Trump - συμπεριλαμβανομένου του πολέμου με το Ιράν, τον οποίο δεν μπορεί να τερματίσει - κινδυνεύουν να υπονομεύσουν τόσο το προσωπικό του κύρος όσο και την αμερικανική ισχύ.
Η ταραχώδης παγκόσμια κατάσταση, που σε μεγάλο βαθμό δημιουργήθηκε συνειδητά από τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο, θα αποτελέσει το σκηνικό μιας συνόδου εντελώς διαφορετικής από οποιαδήποτε άλλη συνάντηση Αμερικανού και Κινέζου ηγέτη από την εποχή που ο Richard Nixon έφερε την Κίνα στο διεθνές προσκήνιο τη δεκαετία του 1970.
Πηγή αστάθειας οι ΗΠΑ
Οι σύνοδοι κορυφής ΗΠΑ-Κίνας είχαν διαχρονικά στόχο τη σταθερότητα στη σημαντικότερη διπλωματική σχέση του κόσμου.
Ο Trump, όμως, αποτελεί το αντίθετο της σταθερότητας: έχει μετατρέψει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μία από τις βασικές πηγές παγκόσμιας αστάθειας.
Παράλληλα, έχει αποδυναμώσει παραδοσιακά θεμέλια της αμερικανικής κυριαρχίας, όπως το ελεύθερο εμπόριο, τις συμμαχίες και τη διεθνή τάξη που ευνοούσε την Ουάσιγκτον.
Ο ίδιος θεωρεί αυτή τη μεταμόρφωση επιβεβαίωση της ωμής αμερικανικής ισχύος και της μονομερούς ελευθερίας δράσης.
Οι επικριτές του, αντίθετα, τη βλέπουν ως πράξη αυτοϋπονόμευσης που εξουδετερώνει τα παγκόσμια πλεονεκτήματα των ΗΠΑ ακριβώς τη στιγμή που η αμερικανική υπεροχή δοκιμάζεται σε πολλαπλά μέτωπα από μια ανερχόμενη κινεζική υπερδύναμη.
Η αποτυχία του Trump να επιτύχει μια ξεκάθαρη νίκη στο Ιράν, καθώς και οι καταστροφικές οικονομικές συνέπειες του πολέμου σε παγκόσμιο επίπεδο, δημιουργούν νέα ερωτήματα για την αμερικανική ισχύ - ερωτήματα που η Κίνα ενδέχεται να επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί.
Αποδυναμωμένος ο Trump
Η τελευταία απόρριψη από το Ιράν της προσπάθειας του Trump για συμφωνία και διέξοδο από την κρίση έρχεται σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς του ότι η Τεχεράνη βρίσκεται κοντά στην υποχώρηση.
Η αντίσταση μιας μικρότερης δύναμης απέναντι στην αμερικανική ισχύ κάνει τον Trump να φαίνεται προσωπικά αποδυναμωμένος.
Ο Trump συναντήθηκε το βράδυ της Δευτέρας με την ομάδα εθνικής ασφάλειας, ενώ σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το CNN, εξετάζει πλέον σοβαρότερα από ό,τι τις τελευταίες εβδομάδες το ενδεχόμενο επανέναρξης στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν.
Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη έστειλε ένα σαφές μήνυμα προς τον Αμερικανό πρόεδρο πριν από το ταξίδι του.
«Κύριε Trump, μην φανταστείτε ποτέ ότι εκμεταλλευόμενος την τρέχουσα ηρεμία του Ιράν θα μπορέσετε να φτάσετε θριαμβευτικά στο Πεκίνο», δήλωσε ο Ali Akbar Velayati, σύμβουλος του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim.
Πώς η Κίνα μπορεί να αξιοποιήσει τη δύσκολη θέση του Trump
Ο πόλεμος δημιουργεί τόσο προκλήσεις όσο και ευκαιρίες για την Κίνα.
Παρότι η αμερικανική κυβέρνηση επιθυμεί το Πεκίνο να ασκήσει πίεση στους συμμάχους του στην Τεχεράνη, η δυσαρέσκεια της Κίνας για το κλείσιμο των Στενών του Hormuz - βασικής οδού εισαγωγής πετρελαίου - θα μπορούσε αντίθετα να μετατραπεί σε πίεση προς τον ίδιο τον Trump.
Και οποιαδήποτε διπλωματική βοήθεια προσφέρει η Κίνα είναι πιθανό να συνοδεύεται από ανταλλάγματα, είτε στο εμπόριο είτε ακόμη και στο ζήτημα που το Πεκίνο θεωρεί υπαρξιακό: την κυριαρχία του στην Ταϊβάν.
«Αυτές δεν είναι οι στρατηγικές συνθήκες που θα ήθελε κανείς πριν από μια τόσο σημαντική σύνοδο κορυφής», δήλωσε πρώην ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος.
Ο Edgard Kagan, επικεφαλής του προγράμματος China Studies στο Center for Strategic and International Studies, σημείωσε ότι ο πόλεμος με το Ιράν προσθέτει έναν απρόβλεπτο παράγοντα σε μια σύνοδο που είχε προετοιμαστεί κυρίως ως οικονομική υπόθεση από τον υπουργό Οικονομικών Scott Bessent και τον εμπορικό αντιπρόσωπο Jamieson Greer.
«Η κατάσταση είναι διαφορετική επειδή υπάρχει ένα ζήτημα - το Ιράν - εξαιρετικά σημαντικό και για τις δύο πλευρές. Ο Trump προφανώς θα προτιμούσε να μεταβεί στην Κίνα έχοντας εξασφαλίσει μια ικανοποιητική λύση που θα ενίσχυε σημαντικά τη θέση του», δήλωσε ο Kagan.
Πλεονέκτημα ή μειονέκτημα;
Η Κίνα παραδοσιακά επιδιώκει σταθερές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Χρειάζεται προβλεψιμότητα για να διαχειριστεί μια ισχυρή οικονομία που αντιμετωπίζει βαθιά διαρθρωτικά προβλήματα.
Εδώ και δεκαετίες αξιοποιεί τις σχετικά σταθερές σχέσεις με την Ουάσιγκτον για να ενισχύσει τη στρατιωτική και περιφερειακή της ισχύ.
Ο Trump, ιδιαίτερα στη δεύτερη θητεία του, έχει εγκαταλείψει τις πιο προβλέψιμες πολιτικές που ακολουθούσαν οι Αμερικανοί πρόεδροι από την εποχή του Nixon.
Ίσως υπάρχει κάποια αλήθεια στην άποψη των υποστηρικτών του ότι η απρόβλεπτη συμπεριφορά του αποτελεί πλεονέκτημα απέναντι σε αντιπάλους όπως ο Xi.
Ωστόσο, αυτή η τακτική μπορεί τελικά να εξυπηρετεί το Πεκίνο.
Για παράδειγμα, η Ταϊλάνδη - παραδοσιακός σύμμαχος των ΗΠΑ - είναι μία από πολλές χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας που έβλεπαν την Ουάσιγκτον ως αντίβαρο απέναντι σε μια ισχυρή Κίνα.
Όμως πλέον αναγκάζεται να επανεξετάσει τη στρατηγική της λόγω της δεύτερης κυβέρνησης Trump.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ταϊλάνδης, Sihasak Phuangketkeow, παραπονέθηκε τον περασμένο μήνα ότι οι ΗΠΑ δεν έκαναν τίποτα για να περιορίσουν τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου με το Ιράν.
«Δεν θέλουμε να καταδικάσουμε άμεσα τις ΗΠΑ, αλλά αυτός είναι ένας πόλεμος που δεν έπρεπε να είχε ξεκινήσει», δήλωσε στην Washington Post, στο περιθώριο συνομιλιών με τον Κινέζο υπουργό Εξωτερικών Wang Yi.
Η συνάντηση είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Κίνα θα επωφελούνταν από μια μόνιμη αποξένωση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους στη Νοτιοανατολική Ασία.
Κίνα και Ιράν αποκάλυψαν τα όρια του αυτοσχεδιασμού του Trump
Το μειονέκτημα της προσέγγισης του Trump δεν είναι μόνο γεωπολιτικό.
Μπορεί επίσης να διαμορφώσει στην Κίνα την εντύπωση ότι η ισχύς του φθίνει.
Ο Ian Lesser από το γερμανικό Marshall Fund δήλωσε ότι η φρενήρης εξωτερική πολιτική του Trump στη δεύτερη θητεία του πιθανότατα εξέπληξε τους Κινέζους.
«Αυτή η δραστηριότητα δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αυξημένη επιρροή.
Αντίθετα, η ανοιχτή και άλυτη φύση ορισμένων παρεμβάσεων δημιουργεί περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντήσεις», σημείωσε.
Κατά τον Lesser, ο παρατεταμένος πόλεμος με το Ιράν δημιουργεί την εικόνα μιας Αμερικής «πιο αδύναμης ή τουλάχιστον πιο αποσπασμένης από ό,τι θα ήταν υπό άλλες συνθήκες».
Η επίσκεψη του Trump στην Κίνα ενδέχεται επίσης να αναδείξει ένα ακόμη δυσάρεστο χαρακτηριστικό της δεύτερης θητείας του: παρά τους ισχυρισμούς του περί παγκόσμιας κυριαρχίας, τόσο το Πεκίνο όσο και η Τεχεράνη έχουν αποκαλύψει τις αδυναμίες της αυτοσχεδιαστικής του πολιτικής και τον έχουν αναγκάσει να υποχωρήσει.
Η Κίνα χρησιμοποίησε πέρυσι το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί - τον έλεγχο των σπάνιων γαιών από τις οποίες εξαρτάται η αμερικανική τεχνολογική βιομηχανία - αναγκάζοντας τον Trump να μειώσει δραστικά τους δασμούς στις κινεζικές εξαγωγές.
Ήταν η πρώτη δύναμη που κατάφερε να ξεπεράσει τον Trump στους πολλαπλούς εμπορικούς πολέμους που έχει ανοίξει παγκοσμίως.
Και το Ιράν, όμως, επέδειξε τη δύναμη της οικονομικής πίεσης απέναντι στις ΗΠΑ, κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Hormuz και προκαλώντας παγκόσμια ενεργειακή κρίση, η οποία επιβαρύνει πολιτικά τον Trump μέσω της αύξησης των τιμών των καυσίμων.
Θέλουν επιτυχή συνάντηση
Παρά το βαρύ διεθνές κλίμα που σκιάζει τη σύνοδο, υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύει κανείς ότι και οι δύο πλευρές επιθυμούν επιτυχία, επισημαίνει το CNN.
Ο Trump δεν μπορεί να αντέξει άλλη μία εξωτερική κρίση, ενώ επιθυμεί έντονα το θέαμα μιας επίσημης επίσκεψης του Xi στις Ηνωμένες Πολιτείες, ίσως ακόμη και μέσα στη χρονιά.
Από την πλευρά του, ο Xi θέλει να πείσει τις ΗΠΑ να αποκλιμακώσουν την ένταση με το Ιράν, ώστε να περιοριστεί η αύξηση των διεθνών τιμών ενέργειας που επιβαρύνει την κινεζική οικονομία.
Σε αντίθεση με τον Trump, ο Xi μπορεί να σκέφτεται μακροπρόθεσμα, καθώς η εξουσία του ενδέχεται να διαρκέσει και μετά τον Ιανουάριο του 2029, όταν ο Trump θα υποχρεωθεί να αποχωρήσει λόγω συνταγματικών περιορισμών.
Το γεγονός ότι Trump και Xi μοιράζονται αρκετά κοινά χαρακτηριστικά ίσως διευκολύνει τις συνομιλίες για το Ιράν και άλλα επίμαχα ζητήματα.
Και οι δύο είναι εξαιρετικά επιθετικοί στην προβολή της προσωπικής τους ισχύος.
Και οι δύο αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τη διεθνή τάξη πραγμάτων.
Στην περίπτωση της Κίνας αυτό θεωρείται αναμενόμενο, καθώς το Πεκίνο θεωρεί ότι το διεθνές σύστημα είναι σχεδιασμένο υπέρ των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για έναν Αμερικανό πρόεδρο, όμως, μια τέτοια στάση συνιστά ρήξη με δεκαετίες αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Η Κίνα θέλει στενή σχέση με τον Trump
Ο Trump και ο Xi είναι επίσης ανοιχτά εθνικιστές και φαίνεται να απολαμβάνουν την εικόνα μιας συνάντησης ανάμεσα στους δύο ισχυρότερους άνδρες του κόσμου.
«Έχω εξαιρετική σχέση με τον πρόεδρο Xi», δήλωσε ο Trump τη Δευτέρα, επιβεβαιώνοντας την αντίληψή του ότι οι διεθνείς σχέσεις είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών.
Ο Kagan σημείωσε ότι οι Κινέζοι έχουν πλέον συνηθίσει την απρόβλεπτη συμπεριφορά του Trump και αναγνωρίζουν ορισμένες από τις απρόσμενες επιτυχίες του στη διεθνή σκηνή.
Θεωρούν, επίσης, απαραίτητη μια ισχυρή προσωπική σχέση με τον ίδιο.
«Οι Κινέζοι θέλουν σταθερότητα.
Και πιστεύουν ότι ο καλύτερος τρόπος να διαχειριστούν μια κυβέρνηση Trump είναι να έχουν πολύ στενή σχέση με τον ίδιο τον Trump», ανέφερε.
Η στροφή προς την Ασία
Ωστόσο, οποιαδήποτε προσδοκία του Trump ότι η φιλική του σχέση με τον Xi θα οδηγήσει σε αποφασιστική κινεζική πίεση προς το Ιράν είναι πιθανότατα αβάσιμη.
Το Πεκίνο δεν ενδιαφέρεται για μια πιο φιλοαμερικανική κυβέρνηση στην Τεχεράνη.
Επιπλέον, η εμπλοκή των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και η μεταφορά στρατιωτικών πόρων από την Ασία καθυστερούν περαιτέρω τη διαρκώς αναβαλλόμενη αμερικανική «στροφή προς την Ασία».
Και η αδυναμία ή απροθυμία του Trump να διατάξει το αμερικανικό ναυτικό να ανοίξει ξανά τα Στενά του Hormuz δημιουργεί ακόμη περισσότερα στρατηγικά ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπερασπίζονταν τελικά την Ταϊβάν.
Η επίσκεψη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών στο Πεκίνο την περασμένη εβδομάδα δημιούργησε ορισμένες ελπίδες στην Ουάσιγκτον ότι η Κίνα προετοιμάζει διαμεσολάβηση για τον τερματισμό του πολέμου.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί θεωρούν πιθανότερο ότι η κίνηση αυτή αποσκοπούσε απλώς στο να μπορέσει ο Xi να πει στον Trump ότι έχει ήδη καλέσει το Ιράν να ανοίξει ξανά τα Στενά του Hormuz.
Κάθε επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στην Κίνα αποτελεί κρίσιμη στιγμή τόσο για την εκάστοτε αμερικανική κυβέρνηση όσο και για ολόκληρο τον κόσμο.
Θα είναι ειρωνικό αν οι συνέπειες ορισμένων αποφάσεων του ίδιου του Trump καταλήξουν τελικά να αναδείξουν τα όρια της ισχύος του, αντί για την παγκόσμια κυριαρχία που ήλπιζε να προβάλει στο Πεκίνο.
www.bankingnews.gr
Με φόντο τον πόλεμο στο Ιράν, την ενεργειακή κρίση, τη σύγκρουση για τους δασμούς, τις σπάνιες γαίες και την Ταϊβάν, η σύνοδος ΗΠΑ – Κίνας δεν αφορά μόνο τις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων, αλλά το ίδιο το μέλλον της διεθνούς τάξης.
Και ίσως για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να προσέρχεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όχι από θέση αδιαμφισβήτητης ισχύος, αλλά απέναντι σε μια Κίνα που διεκδικεί ανοιχτά πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα παγκόσμια εποχή.
Αναλυτές εκτιμούν ότι στις επαφές αυτές θα φανεί ξεκάθαρα ότι η αμερικανική ισχύς τελείωσε… και ότι η Κίνα είναι αυτή που κρατά τα «κλειδιά» όχι μόνο για το ελεύθερο εμπόριο αλλά και για μια διεθνή συνεργασία όπου δεν θα υπάρχει ένας και μόνο παγκόσμιος ηγεμόνας…
Η ατζέντα
Καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump ετοιμάζεται να φτάσει στην Κίνα για την πρώτη του επίσκεψη στη χώρα μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του, ο κόσμος παρακολουθεί για ακόμη μία φορά την αμήχανη ισορροπία ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη.
Στην επιφάνεια, η ατζέντα μοιάζει με εκείνη κάθε συνόδου κορυφής μεταξύ υπερδυνάμεων: εμπόριο, τεχνολογία, γεωπολιτική και περιφερειακή ασφάλεια.
Το παράδοξο
Κάτω όμως από το προσεκτικά οργανωμένο πρόγραμμα κρύβεται ένα εντυπωσιακό παράδοξο — κάτι που θα φαινόταν αδιανόητο μόλις πριν από μία δεκαετία.
Σήμερα είναι η Κίνα, και όχι οι Ηνωμένες Πολιτείες, που εμφανίζεται να κρατά τη σημαία του ελεύθερου εμπορίου και της πολυμερούς συνεργασίας.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον - επί δεκαετίες παγκόσμιος υπερασπιστής των ανοιχτών αγορών - βρίσκεται παγιδευμένη σε προστατευτικές πολιτικές, εμπορικούς πολέμους που η ίδια προκάλεσε και σε ένα επώδυνο γεωπολιτικό αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή.
Όταν ο Trump και η ομάδα του συναντήσουν αυτή τη φορά τους Κινέζους αξιωματούχους, οι αντιθέσεις θα είναι αδύνατο να αγνοηθούν.
Τα αιτήματα του Trump
Σε οικονομικό επίπεδο, ο Λευκός Οίκος αναμένεται να πιέσει το Πεκίνο σε δύο βασικά ζητήματα: πρώτον, να χαλαρώσει τους περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών — υλικών κρίσιμης σημασίας για την αμερικανική βιομηχανία και ιδιαίτερα για το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα — και δεύτερον, να αγοράσει περισσότερα αμερικανικά αγροτικά προϊόντα.
Οι σπάνιες γαίες δεν είναι ένα συνηθισμένο εμπόρευμα.
Χρησιμοποιούνται σε πυραύλους ακριβείας, ηλεκτρονικά συστήματα μαχητικών αεροσκαφών και τεχνολογίες drones.
Σιωπηλή αμηχανία
Εδώ και χρόνια, η κυριαρχία της Κίνας στις αλυσίδες εφοδιασμού αυτών των υλικών προκαλεί σιωπηλή ανησυχία στην Ουάσιγκτον.
Τώρα, καθώς οι αμερικανικές βιομηχανίες προσπαθούν να διασφαλίσουν τις προμήθειές τους, ο Trump βρίσκεται στη δύσκολη θέση να ζητά βοήθεια από την Κίνα — μια ειρωνική αντιστροφή ρόλων για μια χώρα που κάποτε υπερηφανευόταν για την τεχνολογική της αυτάρκεια.
Στο μέτωπο της γεωργίας, η ελπίδα είναι ότι η Κίνα θα επαναλάβει μαζικές αγορές αμερικανικής σόγιας, καλαμποκιού και χοιρινού κρέατος.
Πρόκειται για γνώριμο σενάριο από προηγούμενες εμπορικές διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, η ειρωνεία είναι προφανής: οι ΗΠΑ ζητούν από την Κίνα να ανοίξει την αγορά της, ενώ οι ίδιες διατηρούν υψηλούς δασμούς και ένα προστατευτικό φορολογικό σύστημα απέναντι σε κινεζικά προϊόντα και επενδύσεις.
Τι θέλει η Κίνα
Η Κίνα, από την πλευρά της, αναμένεται να προσέλθει με διαφορετικές απαιτήσεις.
Θέλει οι ΗΠΑ να δημιουργήσουν ένα δικαιότερο και πιο λογικό φορολογικό περιβάλλον για τα κινεζικά προϊόντα και να επιτρέψουν κινεζικές επενδύσεις χωρίς τις πολιτικές πιέσεις που τα τελευταία χρόνια οδήγησαν σε μπλοκαρισμένες συμφωνίες.
Με άλλα λόγια, η Κίνα ζητά από τις Ηνωμένες Πολιτείες να τηρήσουν τις αρχές του ελεύθερου εμπορίου που οι ίδιες κάποτε υπερασπίζονταν.
Δεν είναι παράδοξο ότι η χώρα που σήμερα δίνει μαθήματα περί ανοιχτών αγορών είναι η ίδια που έχει υψώσει τείχη - κυριολεκτικά και μεταφορικά - απέναντι στον ξένο ανταγωνισμό;
Στο εμπόριο, οι ρόλοι έχουν σχεδόν πλήρως αντιστραφεί.
Βοήθεια για Ιράν
Στο γεωπολιτικό πεδίο, οι διαφορές είναι ακόμη πιο έντονες.
Σύμφωνα με αναλυτές και δημοσιεύματα, ο Trump αναμένεται να ζητήσει από την Κίνα να χρησιμοποιήσει την επιρροή της στο Ιράν για να βοηθήσει στον τερματισμό της στρατιωτικής σύγκρουσης ανάμεσα στην Τεχεράνη και τον αμερικανοϊσραηλινό συνασπισμό — μιας σύγκρουσης που ξεκίνησε από τη δεύτερη πλευρά.
Η πίεση που αισθάνεται ο Trump είναι κατανοητή.
Ο πόλεμος με το Ιράν έχει μετατραπεί σε σοβαρό πολιτικό βάρος και, με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν, ο Λευκός Οίκος χρειάζεται επειγόντως μια στρατηγική εξόδου.
Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έχουν κουραστεί από ατελείωτες ξένες εμπλοκές.
Η αμυντική βιομηχανία μπορεί να κερδίζει, αλλά οι αμερικανικές οικογένειες όχι.
Αν ο Trump θέλει να διατηρήσει ελπίδες στις ενδιάμεσες εκλογές, πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να τελειώσει έναν πόλεμο — όχι απλώς να τον ξεκινήσει.
Πολιτική μη παρέμβασης
Η κινεζική προσέγγιση, όμως, βασίζεται σε διαφορετική φιλοσοφία.
Για δεκαετίες, το Πεκίνο προωθεί τη συνύπαρξη και την ανάπτυξη όλων των χωρών σε ισότιμη βάση, χωρίς ηγεμονική επιβολή από μία δύναμη.
Αυτή η αρχή αποτελεί βασικό στοιχείο της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής — από τις Πέντε Αρχές της Ειρηνικής Συνύπαρξης μέχρι τη νεότερη Παγκόσμια Πρωτοβουλία Ασφάλειας.
Η Κίνα κατανοεί επίσης ότι κάθε χώρα έχει διαφορετικό πολιτικό σύστημα, ιστορία και επιδιώξεις.
Για τον λόγο αυτό δεν θέτει προϋποθέσεις στις σχέσεις της με άλλα κράτη, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν.
Αυτή η πολιτική μη παρέμβασης έχει χαρίσει στο Πεκίνο ένα επίπεδο εμπιστοσύνης στην Τεχεράνη που η Ουάσιγκτον δεν διαθέτει.
Το αν αυτή η εμπιστοσύνη μπορεί να αξιοποιηθεί για τον τερματισμό του πολέμου είναι διαφορετικό ζήτημα.
Η Κίνα ίσως θελήσει να διευκολύνει τον διάλογο, αλλά όχι ως «μικρός εταίρος» που ακολουθεί εντολές των ΗΠΑ.
Οποιοσδήποτε κινεζικός ρόλος στην αποκλιμάκωση της κρίσης θα εξυπηρετεί πρωτίστως τη δική της στρατηγική αντίληψη για τη διεθνή σταθερότητα.
Η Ταϊβάν και η νέα παγκόσμια τάξη
Καμία συζήτηση για τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας δεν μπορεί να αγνοήσει την Ταϊβάν.
Αναμένεται ότι το θέμα θα τεθεί στη σύνοδο κορυφής.
Το ερώτημα είναι αν θα υπάρξει κάποια κοινή κατανόηση — ή, πιο συγκεκριμένα, αν η αμερικανική ηγεσία θα εκφράσει ξεκάθαρα την αντίθεσή της στις αποσχιστικές τάσεις στο νησί.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούσαν επί χρόνια πολιτική «στρατηγικής ασάφειας».
Από τη μια αποδέχονταν επίσημα την αρχή της «ενιαίας Κίνας» - που θέλει την Ταϊβάν να είναι αναπόσπαστο μέρος της Κίνας – από την άλλη έστελναν όπλα και υπονοούσαν ότι θα προστάτευσαν την Ταϊβάν σε περίπτωση επίθεσης από την Κίνα…
Όμως η ασάφεια γίνεται πολυτέλεια όταν η κατάσταση εξελίσσεται όλο και πιο ξεκάθαρα.
Ορισμένες πολιτικές δυνάμεις στην Ταϊβάν εμφανίζονται ολοένα πιο ενθαρρυμένες λόγω επισκέψεων Αμερικανών βουλευτών, πωλήσεων όπλων και συμβολικών κινήσεων στήριξης από την Ουάσιγκτον.
Η θέση της Κίνας παραμένει αμετακίνητη: η Ταϊβάν αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Κίνας και κάθε μορφή αποσχιστικής δραστηριότητας είναι απαράδεκτη.
Το Πεκίνο θα ήθελε να ακούσει από τον Trump μια ξεκάθαρη δήλωση ότι οι ΗΠΑ δεν υποστηρίζουν την ανεξαρτησία της Ταϊβάν.
Το αν ο Trump είναι διατεθειμένος να φτάσει τόσο μακριά παραμένει αβέβαιο.
Αν και δεν θεωρείται παραδοσιακό «γεράκι» της εξωτερικής πολιτικής, οποιαδήποτε υποχώρηση στο θέμα της Ταϊβάν θα προκαλούσε άμεσες αντιδράσεις από το Κογκρέσο και το αμερικανικό αμυντικό κατεστημένο — κάτι ιδιαίτερα επικίνδυνο ενόψει των εκλογών.
Η αθόρυβη φθορά
Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα από τη σημερινή κατάσταση των αμερικανοκινεζικών σχέσεων είναι η αθόρυβη φθορά της αμερικανικής ηγεμονίας — όχι επειδή η Κίνα την αντικατέστησε, αλλά επειδή η ίδια η έννοια μιας μοναδικής παγκόσμιας υπερδύναμης δεν ανταποκρίνεται πλέον στην πραγματικότητα ενός πολυπολικού κόσμου.
Η Κίνα δεν επιδιώκει να κυριαρχήσει στον παγκόσμιο σύστημα.
Θέλει να συμμετέχει σε αυτό, να το μετασχηματίζει σταδιακά και να αποτρέπει οποιαδήποτε χώρα από το να επιβάλλει τη βούλησή της στους άλλους.
Γι’ αυτό η Κίνα προωθεί περιφερειακές συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, ενώ οι ΗΠΑ στρέφονται όλο και περισσότερο σε δασμούς και κυρώσεις.
Αυτό δεν είναι ηθικό επιχείρημα — είναι πρακτικό.
Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαταλείπουν το ελεύθερο εμπόριο, δημιουργούν ένα κενό που άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, σπεύδουν να καλύψουν.
Τέλος η Παλιά Τάξη
Η επίσκεψη του Trump στην Κίνα δεν πρόκειται να επιλύσει όλες αυτές τις αντιφάσεις.
Οι εμπορικές συγκρούσεις δεν θα εξαφανιστούν μετά από μία μόνο συνάντηση.
Ο πόλεμος με το Ιράν δεν θα τελειώσει με ένα τηλεφώνημα.
Και η Ταϊβάν θα παραμείνει επικίνδυνο σημείο ανάφλεξης για χρόνια.
Ωστόσο, η σύνοδος προσφέρει μια ευκαιρία για μεγαλύτερη σαφήνεια.
Αναγκάζει και τις δύο πλευρές να αντιμετωπίσουν μια νέα πραγματικότητα: η παλιά τάξη, με τις ΗΠΑ ως αδιαμφισβήτητο ηγέτη και την Κίνα ως κατώτερο εταίρο, έχει τελειώσει.
Χάος ή … συμφωνία
Αυτό που αναδύεται είναι κάτι πιο χαοτικό, πιο ανταγωνιστικό, αλλά ταυτόχρονα — παραδόξως — πιο ανοιχτό στον διάλογο.
Αν ο Trump θέλει τη βοήθεια της Κίνας στις σπάνιες γαίες, στη γεωργία και στο Ιράν, θα πρέπει να προσφέρει κάτι σε αντάλλαγμα.
Αν η Κίνα θέλει δικαιότερη μεταχείριση για τα προϊόντα και τις επενδύσεις της, θα πρέπει να συνεχίσει να πείθει ότι το ελεύθερο εμπόριο ωφελεί όλους και όχι μόνο το Πεκίνο.
Και αν ο κόσμος σταθεί τυχερός, ίσως οι δύο ηγέτες συμφωνήσουν τουλάχιστον σε ένα πράγμα: ότι καμία χώρα, όσο ισχυρή κι αν είναι, δεν μπορεί να οικοδομήσει σταθερό μέλλον πάνω στα ερείπια της συνεργασίας.
Η αμερικανική ισχύς έχει υπονομευτεί
Σύμφωνα με το CNN, η συνάντηση Trump – Xi Jinping προορίζεται να αποτελέσει ένα κορυφαίο γεγονός που θα αναδείξει το ανεξίτηλο αποτύπωμα του Αμερικανού προέδρου στην παγκόσμια ιστορία.
Ωστόσο, ενώ η κινεζική τελετουργική μεγαλοπρέπεια θα τον παρουσιάσει ως τιμώμενο ηγέτη, η επίσκεψη θα αναδείξει επίσης πώς ορισμένες από τις αποφάσεις του Trump - συμπεριλαμβανομένου του πολέμου με το Ιράν, τον οποίο δεν μπορεί να τερματίσει - κινδυνεύουν να υπονομεύσουν τόσο το προσωπικό του κύρος όσο και την αμερικανική ισχύ.
Η ταραχώδης παγκόσμια κατάσταση, που σε μεγάλο βαθμό δημιουργήθηκε συνειδητά από τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο, θα αποτελέσει το σκηνικό μιας συνόδου εντελώς διαφορετικής από οποιαδήποτε άλλη συνάντηση Αμερικανού και Κινέζου ηγέτη από την εποχή που ο Richard Nixon έφερε την Κίνα στο διεθνές προσκήνιο τη δεκαετία του 1970.
Πηγή αστάθειας οι ΗΠΑ
Οι σύνοδοι κορυφής ΗΠΑ-Κίνας είχαν διαχρονικά στόχο τη σταθερότητα στη σημαντικότερη διπλωματική σχέση του κόσμου.
Ο Trump, όμως, αποτελεί το αντίθετο της σταθερότητας: έχει μετατρέψει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μία από τις βασικές πηγές παγκόσμιας αστάθειας.
Παράλληλα, έχει αποδυναμώσει παραδοσιακά θεμέλια της αμερικανικής κυριαρχίας, όπως το ελεύθερο εμπόριο, τις συμμαχίες και τη διεθνή τάξη που ευνοούσε την Ουάσιγκτον.
Ο ίδιος θεωρεί αυτή τη μεταμόρφωση επιβεβαίωση της ωμής αμερικανικής ισχύος και της μονομερούς ελευθερίας δράσης.
Οι επικριτές του, αντίθετα, τη βλέπουν ως πράξη αυτοϋπονόμευσης που εξουδετερώνει τα παγκόσμια πλεονεκτήματα των ΗΠΑ ακριβώς τη στιγμή που η αμερικανική υπεροχή δοκιμάζεται σε πολλαπλά μέτωπα από μια ανερχόμενη κινεζική υπερδύναμη.
Η αποτυχία του Trump να επιτύχει μια ξεκάθαρη νίκη στο Ιράν, καθώς και οι καταστροφικές οικονομικές συνέπειες του πολέμου σε παγκόσμιο επίπεδο, δημιουργούν νέα ερωτήματα για την αμερικανική ισχύ - ερωτήματα που η Κίνα ενδέχεται να επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί.
Αποδυναμωμένος ο Trump
Η τελευταία απόρριψη από το Ιράν της προσπάθειας του Trump για συμφωνία και διέξοδο από την κρίση έρχεται σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς του ότι η Τεχεράνη βρίσκεται κοντά στην υποχώρηση.
Η αντίσταση μιας μικρότερης δύναμης απέναντι στην αμερικανική ισχύ κάνει τον Trump να φαίνεται προσωπικά αποδυναμωμένος.
Ο Trump συναντήθηκε το βράδυ της Δευτέρας με την ομάδα εθνικής ασφάλειας, ενώ σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το CNN, εξετάζει πλέον σοβαρότερα από ό,τι τις τελευταίες εβδομάδες το ενδεχόμενο επανέναρξης στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν.
Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη έστειλε ένα σαφές μήνυμα προς τον Αμερικανό πρόεδρο πριν από το ταξίδι του.
«Κύριε Trump, μην φανταστείτε ποτέ ότι εκμεταλλευόμενος την τρέχουσα ηρεμία του Ιράν θα μπορέσετε να φτάσετε θριαμβευτικά στο Πεκίνο», δήλωσε ο Ali Akbar Velayati, σύμβουλος του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim.
Πώς η Κίνα μπορεί να αξιοποιήσει τη δύσκολη θέση του Trump
Ο πόλεμος δημιουργεί τόσο προκλήσεις όσο και ευκαιρίες για την Κίνα.
Παρότι η αμερικανική κυβέρνηση επιθυμεί το Πεκίνο να ασκήσει πίεση στους συμμάχους του στην Τεχεράνη, η δυσαρέσκεια της Κίνας για το κλείσιμο των Στενών του Hormuz - βασικής οδού εισαγωγής πετρελαίου - θα μπορούσε αντίθετα να μετατραπεί σε πίεση προς τον ίδιο τον Trump.
Και οποιαδήποτε διπλωματική βοήθεια προσφέρει η Κίνα είναι πιθανό να συνοδεύεται από ανταλλάγματα, είτε στο εμπόριο είτε ακόμη και στο ζήτημα που το Πεκίνο θεωρεί υπαρξιακό: την κυριαρχία του στην Ταϊβάν.
«Αυτές δεν είναι οι στρατηγικές συνθήκες που θα ήθελε κανείς πριν από μια τόσο σημαντική σύνοδο κορυφής», δήλωσε πρώην ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος.
Ο Edgard Kagan, επικεφαλής του προγράμματος China Studies στο Center for Strategic and International Studies, σημείωσε ότι ο πόλεμος με το Ιράν προσθέτει έναν απρόβλεπτο παράγοντα σε μια σύνοδο που είχε προετοιμαστεί κυρίως ως οικονομική υπόθεση από τον υπουργό Οικονομικών Scott Bessent και τον εμπορικό αντιπρόσωπο Jamieson Greer.
«Η κατάσταση είναι διαφορετική επειδή υπάρχει ένα ζήτημα - το Ιράν - εξαιρετικά σημαντικό και για τις δύο πλευρές. Ο Trump προφανώς θα προτιμούσε να μεταβεί στην Κίνα έχοντας εξασφαλίσει μια ικανοποιητική λύση που θα ενίσχυε σημαντικά τη θέση του», δήλωσε ο Kagan.
Πλεονέκτημα ή μειονέκτημα;
Η Κίνα παραδοσιακά επιδιώκει σταθερές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Χρειάζεται προβλεψιμότητα για να διαχειριστεί μια ισχυρή οικονομία που αντιμετωπίζει βαθιά διαρθρωτικά προβλήματα.
Εδώ και δεκαετίες αξιοποιεί τις σχετικά σταθερές σχέσεις με την Ουάσιγκτον για να ενισχύσει τη στρατιωτική και περιφερειακή της ισχύ.
Ο Trump, ιδιαίτερα στη δεύτερη θητεία του, έχει εγκαταλείψει τις πιο προβλέψιμες πολιτικές που ακολουθούσαν οι Αμερικανοί πρόεδροι από την εποχή του Nixon.
Ίσως υπάρχει κάποια αλήθεια στην άποψη των υποστηρικτών του ότι η απρόβλεπτη συμπεριφορά του αποτελεί πλεονέκτημα απέναντι σε αντιπάλους όπως ο Xi.
Ωστόσο, αυτή η τακτική μπορεί τελικά να εξυπηρετεί το Πεκίνο.
Για παράδειγμα, η Ταϊλάνδη - παραδοσιακός σύμμαχος των ΗΠΑ - είναι μία από πολλές χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας που έβλεπαν την Ουάσιγκτον ως αντίβαρο απέναντι σε μια ισχυρή Κίνα.
Όμως πλέον αναγκάζεται να επανεξετάσει τη στρατηγική της λόγω της δεύτερης κυβέρνησης Trump.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ταϊλάνδης, Sihasak Phuangketkeow, παραπονέθηκε τον περασμένο μήνα ότι οι ΗΠΑ δεν έκαναν τίποτα για να περιορίσουν τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου με το Ιράν.
«Δεν θέλουμε να καταδικάσουμε άμεσα τις ΗΠΑ, αλλά αυτός είναι ένας πόλεμος που δεν έπρεπε να είχε ξεκινήσει», δήλωσε στην Washington Post, στο περιθώριο συνομιλιών με τον Κινέζο υπουργό Εξωτερικών Wang Yi.
Η συνάντηση είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Κίνα θα επωφελούνταν από μια μόνιμη αποξένωση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους στη Νοτιοανατολική Ασία.
Κίνα και Ιράν αποκάλυψαν τα όρια του αυτοσχεδιασμού του Trump
Το μειονέκτημα της προσέγγισης του Trump δεν είναι μόνο γεωπολιτικό.
Μπορεί επίσης να διαμορφώσει στην Κίνα την εντύπωση ότι η ισχύς του φθίνει.
Ο Ian Lesser από το γερμανικό Marshall Fund δήλωσε ότι η φρενήρης εξωτερική πολιτική του Trump στη δεύτερη θητεία του πιθανότατα εξέπληξε τους Κινέζους.
«Αυτή η δραστηριότητα δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αυξημένη επιρροή.
Αντίθετα, η ανοιχτή και άλυτη φύση ορισμένων παρεμβάσεων δημιουργεί περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντήσεις», σημείωσε.
Κατά τον Lesser, ο παρατεταμένος πόλεμος με το Ιράν δημιουργεί την εικόνα μιας Αμερικής «πιο αδύναμης ή τουλάχιστον πιο αποσπασμένης από ό,τι θα ήταν υπό άλλες συνθήκες».
Η επίσκεψη του Trump στην Κίνα ενδέχεται επίσης να αναδείξει ένα ακόμη δυσάρεστο χαρακτηριστικό της δεύτερης θητείας του: παρά τους ισχυρισμούς του περί παγκόσμιας κυριαρχίας, τόσο το Πεκίνο όσο και η Τεχεράνη έχουν αποκαλύψει τις αδυναμίες της αυτοσχεδιαστικής του πολιτικής και τον έχουν αναγκάσει να υποχωρήσει.
Η Κίνα χρησιμοποίησε πέρυσι το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί - τον έλεγχο των σπάνιων γαιών από τις οποίες εξαρτάται η αμερικανική τεχνολογική βιομηχανία - αναγκάζοντας τον Trump να μειώσει δραστικά τους δασμούς στις κινεζικές εξαγωγές.
Ήταν η πρώτη δύναμη που κατάφερε να ξεπεράσει τον Trump στους πολλαπλούς εμπορικούς πολέμους που έχει ανοίξει παγκοσμίως.
Και το Ιράν, όμως, επέδειξε τη δύναμη της οικονομικής πίεσης απέναντι στις ΗΠΑ, κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Hormuz και προκαλώντας παγκόσμια ενεργειακή κρίση, η οποία επιβαρύνει πολιτικά τον Trump μέσω της αύξησης των τιμών των καυσίμων.
Θέλουν επιτυχή συνάντηση
Παρά το βαρύ διεθνές κλίμα που σκιάζει τη σύνοδο, υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύει κανείς ότι και οι δύο πλευρές επιθυμούν επιτυχία, επισημαίνει το CNN.
Ο Trump δεν μπορεί να αντέξει άλλη μία εξωτερική κρίση, ενώ επιθυμεί έντονα το θέαμα μιας επίσημης επίσκεψης του Xi στις Ηνωμένες Πολιτείες, ίσως ακόμη και μέσα στη χρονιά.
Από την πλευρά του, ο Xi θέλει να πείσει τις ΗΠΑ να αποκλιμακώσουν την ένταση με το Ιράν, ώστε να περιοριστεί η αύξηση των διεθνών τιμών ενέργειας που επιβαρύνει την κινεζική οικονομία.
Σε αντίθεση με τον Trump, ο Xi μπορεί να σκέφτεται μακροπρόθεσμα, καθώς η εξουσία του ενδέχεται να διαρκέσει και μετά τον Ιανουάριο του 2029, όταν ο Trump θα υποχρεωθεί να αποχωρήσει λόγω συνταγματικών περιορισμών.
Το γεγονός ότι Trump και Xi μοιράζονται αρκετά κοινά χαρακτηριστικά ίσως διευκολύνει τις συνομιλίες για το Ιράν και άλλα επίμαχα ζητήματα.
Και οι δύο είναι εξαιρετικά επιθετικοί στην προβολή της προσωπικής τους ισχύος.
Και οι δύο αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τη διεθνή τάξη πραγμάτων.
Στην περίπτωση της Κίνας αυτό θεωρείται αναμενόμενο, καθώς το Πεκίνο θεωρεί ότι το διεθνές σύστημα είναι σχεδιασμένο υπέρ των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για έναν Αμερικανό πρόεδρο, όμως, μια τέτοια στάση συνιστά ρήξη με δεκαετίες αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Η Κίνα θέλει στενή σχέση με τον Trump
Ο Trump και ο Xi είναι επίσης ανοιχτά εθνικιστές και φαίνεται να απολαμβάνουν την εικόνα μιας συνάντησης ανάμεσα στους δύο ισχυρότερους άνδρες του κόσμου.
«Έχω εξαιρετική σχέση με τον πρόεδρο Xi», δήλωσε ο Trump τη Δευτέρα, επιβεβαιώνοντας την αντίληψή του ότι οι διεθνείς σχέσεις είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών.
Ο Kagan σημείωσε ότι οι Κινέζοι έχουν πλέον συνηθίσει την απρόβλεπτη συμπεριφορά του Trump και αναγνωρίζουν ορισμένες από τις απρόσμενες επιτυχίες του στη διεθνή σκηνή.
Θεωρούν, επίσης, απαραίτητη μια ισχυρή προσωπική σχέση με τον ίδιο.
«Οι Κινέζοι θέλουν σταθερότητα.
Και πιστεύουν ότι ο καλύτερος τρόπος να διαχειριστούν μια κυβέρνηση Trump είναι να έχουν πολύ στενή σχέση με τον ίδιο τον Trump», ανέφερε.
Η στροφή προς την Ασία
Ωστόσο, οποιαδήποτε προσδοκία του Trump ότι η φιλική του σχέση με τον Xi θα οδηγήσει σε αποφασιστική κινεζική πίεση προς το Ιράν είναι πιθανότατα αβάσιμη.
Το Πεκίνο δεν ενδιαφέρεται για μια πιο φιλοαμερικανική κυβέρνηση στην Τεχεράνη.
Επιπλέον, η εμπλοκή των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και η μεταφορά στρατιωτικών πόρων από την Ασία καθυστερούν περαιτέρω τη διαρκώς αναβαλλόμενη αμερικανική «στροφή προς την Ασία».
Και η αδυναμία ή απροθυμία του Trump να διατάξει το αμερικανικό ναυτικό να ανοίξει ξανά τα Στενά του Hormuz δημιουργεί ακόμη περισσότερα στρατηγικά ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπερασπίζονταν τελικά την Ταϊβάν.
Η επίσκεψη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών στο Πεκίνο την περασμένη εβδομάδα δημιούργησε ορισμένες ελπίδες στην Ουάσιγκτον ότι η Κίνα προετοιμάζει διαμεσολάβηση για τον τερματισμό του πολέμου.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί θεωρούν πιθανότερο ότι η κίνηση αυτή αποσκοπούσε απλώς στο να μπορέσει ο Xi να πει στον Trump ότι έχει ήδη καλέσει το Ιράν να ανοίξει ξανά τα Στενά του Hormuz.
Κάθε επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στην Κίνα αποτελεί κρίσιμη στιγμή τόσο για την εκάστοτε αμερικανική κυβέρνηση όσο και για ολόκληρο τον κόσμο.
Θα είναι ειρωνικό αν οι συνέπειες ορισμένων αποφάσεων του ίδιου του Trump καταλήξουν τελικά να αναδείξουν τα όρια της ισχύος του, αντί για την παγκόσμια κυριαρχία που ήλπιζε να προβάλει στο Πεκίνο.
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.