Τεράστια ιστορική ανατροπή
Τεράστια ιστορική ανατροπή - Το Ιράν αναδιαμορφώνει την αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή και διώχνει τις αμερικανικές βάσεις
Το Ιράν προωθεί συστηματικά και ιδιαίτερα πειστικά την ιδέα ενός νέου περιφερειακού συστήματος ασφαλείας στο οποίο τα κράτη του Περσικού Κόλπου θα συνεργάζονται απευθείας μεταξύ τους χωρίς να εξαρτώνται από αμερικανικές στρατιωτικές εγγυήσεις. Σε αυτό το νέο συστημα ασφάλειας η Τεχεράνη αναμένεται να αναλάβει κεντρικό ρόλο
Την ώρα που η διεθνής προσοχή επικεντρώνεται στις στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν, εξελίσσεται παράλληλα μια πολύ πιο σημαντική γεωπολιτική διαδικασία.
Η Τεχεράνη δεν επιχειρεί μόνο να απαντήσει στρατιωτικά στις πιέσεις που δέχεται.
Επιχειρεί να μεταβάλει τις ίδιες τις βάσεις πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η ασφάλεια του Περσικού Κόλπου μετά τον Δεύτερο Πόλεμο του Κόλπου και ιδιαίτερα μετά το 2003.
Τους τελευταίους μήνες, και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης, το Ιράν έχει εντείνει τις επαφές του με το Κατάρ, το Ομάν, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Ομάν συνεχίζει να λειτουργεί ως βασικός διαμεσολαβητής μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον, ενώ το Κατάρ συμμετέχει ενεργά στις προσπάθειες διαπραγμάτευσης για την αποκλιμάκωση της κρίσης και την επαναλειτουργία του Στενού του Hormuz.
Παράλληλα, Σαουδική Αραβία, Κατάρ και ΗΑΕ έχουν πιέσει υπέρ της αποκλιμάκωσης, φοβούμενα ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μετατρέψει τις οικονομίες τους σε ομήρους ενός πολέμου που δεν ελέγχουν.
Ακόμη πιο εντυπωσιακές είναι οι πληροφορίες για παρασκηνιακές επαφές μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, οι οποίες συνδέονται με ευρύτερες προσπάθειες αποκλιμάκωσης και οικονομικών διευθετήσεων.
Παρότι το Abu Dhabi διαψεύδει επίσημα ορισμένες αναφορές, η ίδια η ύπαρξη τέτοιων διαύλων επικοινωνίας αποκαλύπτει ότι ακόμη και κράτη που θεωρούνται στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ αναζητούν τρόπους διαχείρισης των σχέσεών τους με την Τεχεράνη.
Το νέο περιφερειακό συστημα ασφάλειας
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το Ιράν δεν παρουσιάζει πλέον το ζήτημα ως μια απλή αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αντιθέτως, προωθεί συστηματικά την ιδέα ενός νέου περιφερειακού συστήματος ασφαλείας στο οποίο τα κράτη του Περσικού Κόλπου θα συνεργάζονται απευθείας μεταξύ τους χωρίς να εξαρτώνται από αμερικανικές στρατιωτικές εγγυήσεις.
Η συζήτηση αυτή έχει αποκτήσει ιδιαίτερη δυναμική μετά την αποκατάσταση των σχέσεων Ιράν–Σαουδικής Αραβίας και ενισχύεται από την ανησυχία των αραβικών μοναρχιών ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία μπορεί πλέον να αποτελεί πηγή κινδύνου αντί για εγγύηση ασφάλειας.
Ακριβώς εδώ συναντάται η στρατηγική του Ιράν με το δόγμα που είχε διατυπώσει ο Donald Trump.
Για χρόνια ο Trump υποστήριζε ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο δεν αποτελούν φιλανθρωπική προσφορά προς τους Άραβες συμμάχους των ΗΠΑ. Πρόκειται για μια ομπρέλα ασφαλείας που πρέπει να πληρώνεται. Οι αραβικές μοναρχίες φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις και σε αντάλλαγμα λαμβάνουν προστασία απέναντι στις απειλές της περιοχής.
Σήμερα όμως ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν αποκαλύπτει μια βαθιά αντίφαση αυτού του μοντέλου.
Οι αμερικανικές βάσεις που υποτίθεται ότι εγγυώνται τη σταθερότητα μετατρέπονται σταδιακά σε στόχους υψηλής αξίας.
Η παρουσία τους δεν απομακρύνει τον πόλεμο από τον Κόλπο· τον προσελκύει.
Έτσι αναδύεται ένα ερώτημα που μέχρι πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητο:
Προστατεύουν πραγματικά οι αμερικανικές βάσεις τα κράτη του Περισικού Κόλπου ή τα μετατρέπουν σε πεδίο μάχης;
Η στρατηγική της Τεχεράνης: διπλωματία και στρατιωτική πίεση ταυτόχρονα
Οι ενέργειες του Ιράν ακολουθούν μια συνεκτική στρατηγική με τρεις παράλληλους στόχους.
Ο πρώτος είναι η διεθνοποίηση του κόστους του πολέμου.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι αν δέχεται επιθέσεις στο έδαφός της, τότε ούτε οι ενεργειακές υποδομές ούτε τα οικονομικά κέντρα του Κόλπου μπορούν να θεωρούνται απολύτως ασφαλή.
Οι επιθέσεις κοντά σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια και κρίσιμες υποδομές υπηρετούν ακριβώς αυτή τη λογική.
Ο δεύτερος στόχος είναι η αμφισβήτηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.
Η Τεχεράνη επιμένει ότι οι επιθέσεις της στρέφονται κατά αμερικανικών συμφερόντων και όχι κατά των ίδιων των αραβικών κρατών.
Το μήνυμα προς τις μοναρχίες του Περσικού Κόλπου είναι απλό: όσο οι αμερικανικές βάσεις λειτουργούν ως προωθημένες πλατφόρμες επιχειρήσεων κατά του Ιράν, τόσο οι χώρες που τις φιλοξενούν θα παραμένουν εκτεθειμένες.
Ο τρίτος στόχος είναι πολιτικός.
Το Ιράν προσπαθεί να δημιουργήσει αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα της σημερινής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Κάθε πλήγμα, κάθε διακοπή στη ναυσιπλοΐα και κάθε απειλή προς τις ενεργειακές υποδομές λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι χώρες του Κόλπου είναι οι πρώτες που πληρώνουν το κόστος μιας αμερικανοϊρανικής αντιπαράθεσης.
Οι χώρες του Κόλπου αντιμέτωπες με ένα στρατηγικό δίλημμα
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες πραγματικότητες.
Από τη μία πλευρά εξακολουθούν να χρειάζονται την αμερικανική στρατιωτική ισχύ και τις στρατηγικές τους σχέσεις με την Ουάσιγκτον.
Από την άλλη πλευρά, αντιλαμβάνονται ότι η οικονομική τους επιτυχία εξαρτάται από την εικόνα σταθερότητας που έχουν οικοδομήσει εδώ και δεκαετίες.
Το Ντουμπάι ως διεθνές χρηματοπιστωτικό κέντρο, το Κατάρ ως παγκόσμιος κόμβος LNG και η Σαουδική Αραβία μέσω του Vision 2030 βασίζονται στην προσέλκυση επενδύσεων και όχι στη διαρκή πολεμική ένταση.
Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο οι περισσότερες χώρες του Περισκού Κόλπου ακολουθούν μια διπλή στρατηγική: διατηρούν τη συμμαχία τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά ταυτόχρονα διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη και υποστηρίζουν πρωτοβουλίες αποκλιμάκωσης.
Η Τεχεράνη δεν επιχειρεί μόνο να απαντήσει στρατιωτικά στις πιέσεις που δέχεται.
Επιχειρεί να μεταβάλει τις ίδιες τις βάσεις πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η ασφάλεια του Περσικού Κόλπου μετά τον Δεύτερο Πόλεμο του Κόλπου και ιδιαίτερα μετά το 2003.
Τους τελευταίους μήνες, και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης, το Ιράν έχει εντείνει τις επαφές του με το Κατάρ, το Ομάν, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Ομάν συνεχίζει να λειτουργεί ως βασικός διαμεσολαβητής μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον, ενώ το Κατάρ συμμετέχει ενεργά στις προσπάθειες διαπραγμάτευσης για την αποκλιμάκωση της κρίσης και την επαναλειτουργία του Στενού του Hormuz.
Παράλληλα, Σαουδική Αραβία, Κατάρ και ΗΑΕ έχουν πιέσει υπέρ της αποκλιμάκωσης, φοβούμενα ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μετατρέψει τις οικονομίες τους σε ομήρους ενός πολέμου που δεν ελέγχουν.
Ακόμη πιο εντυπωσιακές είναι οι πληροφορίες για παρασκηνιακές επαφές μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, οι οποίες συνδέονται με ευρύτερες προσπάθειες αποκλιμάκωσης και οικονομικών διευθετήσεων.
Παρότι το Abu Dhabi διαψεύδει επίσημα ορισμένες αναφορές, η ίδια η ύπαρξη τέτοιων διαύλων επικοινωνίας αποκαλύπτει ότι ακόμη και κράτη που θεωρούνται στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ αναζητούν τρόπους διαχείρισης των σχέσεών τους με την Τεχεράνη.
Το νέο περιφερειακό συστημα ασφάλειας
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το Ιράν δεν παρουσιάζει πλέον το ζήτημα ως μια απλή αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αντιθέτως, προωθεί συστηματικά την ιδέα ενός νέου περιφερειακού συστήματος ασφαλείας στο οποίο τα κράτη του Περσικού Κόλπου θα συνεργάζονται απευθείας μεταξύ τους χωρίς να εξαρτώνται από αμερικανικές στρατιωτικές εγγυήσεις.
Η συζήτηση αυτή έχει αποκτήσει ιδιαίτερη δυναμική μετά την αποκατάσταση των σχέσεων Ιράν–Σαουδικής Αραβίας και ενισχύεται από την ανησυχία των αραβικών μοναρχιών ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία μπορεί πλέον να αποτελεί πηγή κινδύνου αντί για εγγύηση ασφάλειας.
Ακριβώς εδώ συναντάται η στρατηγική του Ιράν με το δόγμα που είχε διατυπώσει ο Donald Trump.
Για χρόνια ο Trump υποστήριζε ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο δεν αποτελούν φιλανθρωπική προσφορά προς τους Άραβες συμμάχους των ΗΠΑ. Πρόκειται για μια ομπρέλα ασφαλείας που πρέπει να πληρώνεται. Οι αραβικές μοναρχίες φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις και σε αντάλλαγμα λαμβάνουν προστασία απέναντι στις απειλές της περιοχής.
Σήμερα όμως ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν αποκαλύπτει μια βαθιά αντίφαση αυτού του μοντέλου.
Οι αμερικανικές βάσεις που υποτίθεται ότι εγγυώνται τη σταθερότητα μετατρέπονται σταδιακά σε στόχους υψηλής αξίας.
Η παρουσία τους δεν απομακρύνει τον πόλεμο από τον Κόλπο· τον προσελκύει.
Έτσι αναδύεται ένα ερώτημα που μέχρι πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητο:
Προστατεύουν πραγματικά οι αμερικανικές βάσεις τα κράτη του Περισικού Κόλπου ή τα μετατρέπουν σε πεδίο μάχης;
Η στρατηγική της Τεχεράνης: διπλωματία και στρατιωτική πίεση ταυτόχρονα
Οι ενέργειες του Ιράν ακολουθούν μια συνεκτική στρατηγική με τρεις παράλληλους στόχους.
Ο πρώτος είναι η διεθνοποίηση του κόστους του πολέμου.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι αν δέχεται επιθέσεις στο έδαφός της, τότε ούτε οι ενεργειακές υποδομές ούτε τα οικονομικά κέντρα του Κόλπου μπορούν να θεωρούνται απολύτως ασφαλή.
Οι επιθέσεις κοντά σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια και κρίσιμες υποδομές υπηρετούν ακριβώς αυτή τη λογική.
Ο δεύτερος στόχος είναι η αμφισβήτηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.
Η Τεχεράνη επιμένει ότι οι επιθέσεις της στρέφονται κατά αμερικανικών συμφερόντων και όχι κατά των ίδιων των αραβικών κρατών.
Το μήνυμα προς τις μοναρχίες του Περσικού Κόλπου είναι απλό: όσο οι αμερικανικές βάσεις λειτουργούν ως προωθημένες πλατφόρμες επιχειρήσεων κατά του Ιράν, τόσο οι χώρες που τις φιλοξενούν θα παραμένουν εκτεθειμένες.
Ο τρίτος στόχος είναι πολιτικός.
Το Ιράν προσπαθεί να δημιουργήσει αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα της σημερινής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Κάθε πλήγμα, κάθε διακοπή στη ναυσιπλοΐα και κάθε απειλή προς τις ενεργειακές υποδομές λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι χώρες του Κόλπου είναι οι πρώτες που πληρώνουν το κόστος μιας αμερικανοϊρανικής αντιπαράθεσης.
Οι χώρες του Κόλπου αντιμέτωπες με ένα στρατηγικό δίλημμα
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες πραγματικότητες.
Από τη μία πλευρά εξακολουθούν να χρειάζονται την αμερικανική στρατιωτική ισχύ και τις στρατηγικές τους σχέσεις με την Ουάσιγκτον.
Από την άλλη πλευρά, αντιλαμβάνονται ότι η οικονομική τους επιτυχία εξαρτάται από την εικόνα σταθερότητας που έχουν οικοδομήσει εδώ και δεκαετίες.
Το Ντουμπάι ως διεθνές χρηματοπιστωτικό κέντρο, το Κατάρ ως παγκόσμιος κόμβος LNG και η Σαουδική Αραβία μέσω του Vision 2030 βασίζονται στην προσέλκυση επενδύσεων και όχι στη διαρκή πολεμική ένταση.
Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο οι περισσότερες χώρες του Περισκού Κόλπου ακολουθούν μια διπλή στρατηγική: διατηρούν τη συμμαχία τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά ταυτόχρονα διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη και υποστηρίζουν πρωτοβουλίες αποκλιμάκωσης.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η σημερινή σύγκρουση δεν αφορά μόνο πυραύλους, drones ή στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Αφορά το ποιος θα καθορίσει τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διατηρήσουν ένα σύστημα που βασίζεται στις στρατιωτικές τους βάσεις, στις ενεργειακές συμμαχίες και σε νέες πρωτοβουλίες όπως οι ενεργειακοί και εμπορικοί διάδρομοι που συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο, τον Κόλπο και την Ινδία.
Το Ιράν, αντίθετα, επιχειρεί να πείσει τις αραβικές μοναρχίες ότι το σημερινό μοντέλο έχει γίνει πηγή αστάθειας.
Ότι οι αμερικανικές βάσεις δεν λειτουργούν πλέον ως ασπίδες αλλά ως στόχοι.
Και ότι η μακροπρόθεσμη σταθερότητα μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από μια νέα περιφερειακή ισορροπία όπου οι ίδιες οι χώρες του Περσικού Κόλπου θα διαχειρίζονται την ασφάλειά τους.
Αν η Τεχεράνη καταφέρει να εμπεδώσει αυτή την αντίληψη στις πολιτικές ελίτ του Κόλπου, θα έχει πετύχει κάτι πολύ σημαντικότερο από μια στρατιωτική επιτυχία.
Θα έχει αρχίσει να υπονομεύει το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η αμερικανική κυριαρχία στον Περσικό Κόλπο επί περισσότερο από τρεις δεκαετίες.
Και τότε η σημερινή κρίση ίσως καταγραφεί όχι απλώς ως ακόμη ένας πόλεμος μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά ως η απαρχή μιας βαθιάς αναδιάταξης ισχύος σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.