Tι θα γινόταν αν μειώναμε τον ΦΠΑ στα τρόφιμα;

 

26 Ιουλίου 2026

Tι θα γινόταν αν μειώναμε τον ΦΠΑ στα τρόφιμα; Τα υπέρ και τα κατά

Μια προσωρινή μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα μπορεί να φέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση από την ακρίβεια. 'Oμως δεν είναι πανάκεια, αλλά συμπληρωματικό εργαλείο. Ο οικονομολόγος N. Λιωνής μιλάει στο in.

ΣυνέντευξηΑφροδίτη Τζιαντζή

 

Τον τελευταίο μήνα στην Ελλάδα έχουν δημοσιευθεί τουλάχιστον τρεις διαφορετικές επιστημονικές μελέτες για τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας – ΦΠΑ και κατά πόσο η μείωσή του θα περάσει ή όχι στις τελικές τιμές. Το γεγονός μόνο ως σύμπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί.  Όπως επιβεβαίωσε η πρόσφατη σχετική έκθεση της ΕΕ, οι έμμεσοι φόροι στην Ελλάδα παραμένουν η βασική πηγή εσόδων των δημόσιων ταμείων, σε αντίθεση με  τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, που βασίζονται περισσότερο στην άμεση φορολογία.

Οι φόροι επί της κατανάλωσης, ιδίως όσοι αφορούν αγαθά και υπηρεσίες πρώτης ανάγκης, επιβαρύνουν δυσανάλογα τα πιο φτωχά νοικοκυριά, που δαπανούν πολύ μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για τρόφιμα και στέγαση από ό,τι τα ψηλότερα εισοδηματικά στρώματα.

Παράλληλα, το ενεργειακό σοκ που ξέσπασε την άνοιξη με την επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν, μεταφράζεται σε νέο κύμα ακρίβειας, που δεν λέει να κοπάσει. Αντί για την πολυπόθητη εκτόνωση, που φαινόταν για λίγο εφικτή, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή οδεύει σε γενικευμένη ανάφλεξη και οι τιμές του πετρελαίου εκτινάσσονται εκ νέου.

Η ακρίβεια φουντώνει, η συζήτηση για τον ΦΠΑ επανέρχεται

Σε αυτό το κλίμα, η συζήτηση για δραστική μείωση ή ακόμα και μηδενισμό του ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα και για μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα, επανέρχεται δριμύτερη. Πρόσφατη έρευνα του οικονομολόγου Γιάννη Ιωαννίδη για το Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματικών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ) απέδειξε ότι ο βαθμός μετακύλισης της μείωσης του ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή κυμαίνεται μεταξύ 90%-100%, σε δεκάδες πρόσφατα παραδείγματα από Ευρωπαϊκές χώρες.

Αυτή την εβδομάδα δημοσιοποιήθηκαν ταυτόχρονα δύο μελέτες για τον ΦΠΑ που καλύπτουν διαφορετικές πλευρές του ζητήματος. Η πρώτη, με θέμα «Μείωση ΦΠΑ στα τρόφιμα για την αντιμετώπιση της ακρίβειας» δημοσιεύθηκε από το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ. Η δεύτερη έχει θέμα τις «Επιπτώσεις των μεταβολών ΦΠΑ στην Ελλάδα» και δημοσιεύθηκε από το ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ. Συγγραφέας και των δύο ερευνών είναι ο οικονομολόγος Νικόλαος Λιωνής, επιστημονικός συνεργάτης του ΕΝΑ και του Πανεπιστημίου Αθηνών.  Ο ερευνητής αναλύει στο in τα βασικά συμπεράσματα της πρώτης μελέτης και καταρρίπτει το επιχείρημα της κυβέρνησης ότι η μείωση ΦΠΑ δεν περνάει στους καταναλωτές.

πηγή: Ν. Λιωνής, ΕΝΑ

Κι όμως, η μείωση ΦΠΑ περνάει στις τιμές

«Η μελέτη για το ΕΝΑ αφορά μια βραχυχρόνια μείωση στο ΦΠΑ στα τρόφιμα, σαν ένα εργαλείο κοινωνικής πολιτικής, για την ανακούφιση των νοικοκυριών που πλήττονται περισσότερο από την άνοδο του κόστους ζωής», διευκρινίζει ο κ. Λιωνής.

«Το βασικό επιχείρημα της κυβέρνησης όλα αυτά τα χρόνια είναι ότι η μείωση ΦΠΑ δεν θα μετακυληθεί στο ράφι, στον τελικό καταναλωτή. Εμείς καταγράφουμε ότι μετακυλίεται γρήγορα και σε σημαντικό βαθμό. Αυτό έχουν δείξει πρόσφατες επιστημονικές μελέτες, από άλλες χώρες που εφάρμοσαν τέτοιου είδους προσωρινά μέτρα».

Τα φτωχά νοικοκυριά δαπανούν το 1/3 του εισοδήματός τους για τρόφιμα

Αναδιανεμητικό εργαλείο

Ένα δεύτερο βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι «οι μειώσεις του ΦΠΑ έχουν αναδιανεμητικές επιπτώσεις, με την έννοια ότι επηρεάζουν θετικά το εισόδημα των φτωχότερων νοικοκυριών», συμπληρώνει ο ερευνητής.

Η μελέτη επικαλείται την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ, που δείχνει ότι το φτωχότερο 20% του πληθυσμού δαπανά για είδη διατροφής  πάνω από το 1/3 του εισοδήματός του (33,5%). Το πλουσιότερο 20% δαπανά μόλις το 1/8 του εισοδήματός του (12,7%).

«Οπότε μια μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα λειτουργεί ως προοδευτική αναδιανεμητική πολιτική. Είναι ένα σημαντικό κοινωνικό εργαλείο. Όμως δεν είναι πανάκεια, πρέπει να το δούμε  συμπληρωματικά με άλλες πολιτικές».

ΦΠΑ και πληθωρισμός

Μολονότι η μείωση ΦΠΑ μπορεί να είναι ένα ανακουφίσει προσωρινά από τη ακρίβεια, δεν έχει σημαντική αντιπληθωριστική επίπτωση. «Άλλο η ακρίβεια, άλλο ο πληθωρισμός, που είναι ένα βαθύτερο δομικό πρόβλημα. Πρέπει να χρησιμοποιήσεις και άλλα εργαλεία για να χαλιναγωγήσεις τον πληθωρισμό», μας λέει ο κ. Λιωνής. «Έχει να κάνει με τη νομισματική πολιτική, τις δημόσιες δαπάνες, τον έλεγχο του ενεργειακού και μεταφορικού κόστους. Τις δομές της οικονομίας στο σύνολό της».

Διαφάνεια και έλεγχος τιμών

Η μετακύλιση της μείωσης του ΦΠΑ στον καταναλωτή δεν γίνεται με μια ανακοίνωση ούτε με το  πάτημα ενός κουμπιού. «Ο πιο κρίσιμος παράγοντας είναι η διαφάνεια στην παρακολούθηση των τιμών. Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί οφείλουν να αξιοποιούνται σωστά,  για να διασφαλίσουν ότι γίνεται η μετακύλιση και όταν δεν γίνεται να επιβάλλονται ποινές. Υπό αυτές τις συνθήκες μπορούμε να επιτύχουμε  σχεδόν πλήρη μετακύλιση σε σύντομο χρονικο διάστημα», επιμένει ο συνομιλητής μας.

«Η διαφορά της μείωσης του ΦΠΑ με τις ‘συμφωνίες κυρίων’ για σταθεροποίηση και μειώσεις τιμών σε επιλεγμένα προϊόντα, είναι ότι στη δεύτερη περίπτωση δεν υπάρχει κανένας ελεγκτικός μηχανισμός που θα μπορεί να πιστοποιήσει ότι θα τηρηθούν. Είναι μια άτυπη, εθελοντική και μη δεσμευτική συμφωνία. Η κυβέρνηση υπόπιπτει σε μια τεράστια αντίφαση. Από τη μία λέει ότι θα περάσουν οι εθελοντικές μειώσεις τιμών στο 5% μεσοσταθμικά, αλλά από την άλλη αρνείται ότι θα περάσει η μείωση του ΦΠΑ.  Μολονότι η μείωση ΦΠΑ είναι μια θεσμική παρέμβαση και έχεις ένα ολόκληρο επιτελείο ελεγκτικών φορέων για να την παρακολουθήσεις».

Απαραίτητη η στρατηγική εξόδου

Ένας κίνδυνος είναι μετά τη λήξη του μέτρου να ανέβουν οι τιμές απότομα. Γι’αυτό και πρέπει να υπάρχει ένας μηχανισμός επιτήρησης της αγοράς  και ένα στρατηγικό σχέδιο εξόδου για να αποφευχθούν  αντίστοιχα φαινόμενα. Όσο για τη διάρκεια του μέτρου, η εμπειρία δείχνει ότι συνδέεται με τη επιμονή των πληθωριστικών πιέσεων, όπως συνέβη με το ενεργειακό σοκ του 2022. «Κάποιες χώρες εφάρμοσαν μέτρα για έξι μήνες ως ένα χρόνο. Άλλες χώρες, όπως η Κύπρος τα ανανέωσαν και συνεχίζουν να τα διατηρούν, ως και σήμερα», δηλώνει ο οικονομολόγος.

Συμπληρωματικό εργαλείο

«Για τους φορείς χάραξης πολιτικής που θα αντιμετωπίσουν μελλοντικά σοκ στις τιμές των τροφίμων, το δίδαγμα δεν είναι η πλήρης εγκατάλειψη των μειώσεων ΦΠΑ, αλλά η ένταξή τους σε ένα ευρύτερο και προσεκτικά σχεδιασμένο πλαίσιο πολιτικής – ένα πλαίσιο που αναγνωρίζει τόσο τα πλεονεκτήματα όσο και τους περιορισμούς τους», συμπεραίνει η μελέτη. «Υπό αυτή την έννοια, οι μειώσεις ΦΠΑ στα τρόφιμα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται όχι ως υποκατάστατα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ή στοχευμένων μεταβιβάσεων, αλλά
ως συμπληρωματικά εργαλεία σε ένα διαφοροποιημένο οπλοστάσιο πολιτικής», καταλήγει.

https://www.in.gr