Η Ελλάδα αποκτά «μάτια» στο Διάστημα
Η Ελλάδα αποκτά «μάτια» στο Διάστημα: Οι ελληνικοί στρατιωτικοί δορυφόροι αλλάζουν τα δεδομένα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο
Μία αθόρυβη αλλά βαθιά αλλαγή συντελείται στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Η Ελλάδα περνά σταδιακά από την εποχή κατά την οποία εξαρτιόταν από ξένες δορυφορικές εικόνες σε ένα νέο μοντέλο εθνικής διαστημικής επιτήρησης, με μικροδορυφόρους, SAR, ηλεκτροοπτικούς και θερμικούς αισθητήρες, δυνατότητες εντοπισμού ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών και –κυρίως– διασύνδεση όλων αυτών με το νέο σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου C2.
Δεν πρόκειται απλώς για ένα ακόμη εξοπλιστικό πρόγραμμα.
Πρόκειται για τη δημιουργία ενός νέου «νευρικού συστήματος» πληροφοριών, το οποίο φιλοδοξεί να δώσει στο ΓΕΕΘΑ τη δυνατότητα να βλέπει, να αξιολογεί και να μεταδίδει επιχειρησιακά δεδομένα από το Διάστημα προς τα Κέντρα Επιχειρήσεων και τις μονάδες σε πολύ μικρότερο χρόνο.
Το πραγματικό άλμα θα γίνει όταν οι ελληνικοί «οφθαλμοί» σε τροχιά συνδεθούν με τον «εγκέφαλο» του C2 και από εκεί με μαχητικά, πολεμικά πλοία, UAV, ραντάρ, αισθητήρες Ηλεκτρονικού Πολέμου και συστήματα πυρών.
Από την αγορά εικόνων στην ελληνική διαστημική αυτονομία
Μέχρι σήμερα η Ελλάδα κάλυπτε σημαντικό μέρος των δορυφορικών αναγκών της μέσω εμπορικών υπηρεσιών, ευρωπαϊκών προγραμμάτων και πληροφοριών από συμμάχους.
Αυτό δεν πρόκειται να σταματήσει.
Υπάρχει όμως μία κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στην πρόσβαση σε ξένα δεδομένα και στην ύπαρξη εθνικά ελεγχόμενης δυνατότητας συλλογής πληροφοριών.
Σε μία πραγματική κρίση, ο χρόνος είναι καθοριστικός.
Ένας ξένος δορυφόρος μπορεί να εξυπηρετεί ταυτόχρονα πολλούς χρήστες. Μπορεί να υπάρχουν περιορισμοί στον προγραμματισμό, καθυστερήσεις στην παράδοση δεδομένων ή ακόμη και πολιτικοί περιορισμοί ως προς το τι θα διατεθεί.
Με εθνικές δυνατότητες, η Αθήνα αποκτά μεγαλύτερο έλεγχο στο τι θέλει να παρατηρήσει, πότε θέλει να το παρατηρήσει και πόσο γρήγορα θέλει να αξιοποιήσει την πληροφορία.
Και σε ένα περιβάλλον όπως το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος, αυτό μπορεί να αποδειχθεί επιχειρησιακά καθοριστικό.
Σμήνος 13 επιχειρησιακών μικροδορυφόρων
Στην καρδιά του σχεδιασμού βρίσκεται το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, το οποίο υλοποιείται από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης με τη συνδρομή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος και του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει σμήνος 13 επιχειρησιακών μικροδορυφόρων παρατήρησης της Γης, καθώς και 11 πειραματικούς δορυφόρους.
Παράλληλα προβλέπονται υποδομές συναρμολόγησης και δοκιμών στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία, επίγειοι σταθμοί και δυνατότητες παρακολούθησης διαστημικών αντικειμένων και θραυσμάτων.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν επιχειρεί απλώς να αγοράσει έναν δορυφόρο.
Επιχειρεί να δημιουργήσει σταδιακά ολόκληρο οικοσύστημα διαστημικών δυνατοτήτων.
Έρχεται το HELLAS–SPACE 2.0 των 350 εκατ. ευρώ
Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι το HELLAS–SPACE 2.0, το δεύτερο Εθνικό Διαστημικό Πρόγραμμα.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του φτάνει τα 350 εκατ. ευρώ, με ορίζοντα υλοποίησης την περίοδο 2026–2031.
Το πρόγραμμα προβλέπει νέους δορυφορικούς αστερισμούς, δικτυωμένη αρχιτεκτονική, ασφαλείς επικοινωνίες και υπηρεσίες που θα μπορούν να υποστηρίξουν τόσο την εθνική ασφάλεια όσο και την προστασία κρίσιμων υποδομών.
Η κατεύθυνση είναι σαφής:
το Διάστημα παύει να αντιμετωπίζεται ως ένα απομακρυσμένο τεχνολογικό πεδίο και αρχίζει να ενσωματώνεται στην καθημερινή λειτουργία του κρατικού και αμυντικού μηχανισμού.
Οι δορυφόροι SAR που μπορούν να «βλέπουν» ημέρα και νύχτα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις Ένοπλες Δυνάμεις παρουσιάζουν οι μικροί δορυφόροι Synthetic Aperture Radar – SAR.
Σε αντίθεση με έναν κλασικό ηλεκτροοπτικό δορυφόρο, το SAR χρησιμοποιεί ραντάρ για να δημιουργήσει εικόνα της επιφάνειας.
Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι τεράστιο:
μπορεί να λειτουργεί ημέρα και νύχτα και επηρεάζεται πολύ λιγότερο από νεφώσεις και δυσμενείς καιρικές συνθήκες.
Το εθνικό πρόγραμμα προβλέπει δύο δορυφόρους SAR στην περιοχή συχνοτήτων X-band, με δυνατότητα διαφορετικής ανάλυσης ανάλογα με τον τρόπο λειτουργίας του αισθητήρα.
Σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, η διακριτική τους ικανότητα μπορεί να κυμαίνεται περίπου από 0,25 έως 15 μέτρα.
Ναύσταθμοι, αεροπορικές βάσεις και κινήσεις δυνάμεων
Η στρατιωτική αξία των SAR γίνεται άμεσα αντιληπτή.
Τέτοιοι αισθητήρες μπορούν να συμβάλουν στην επιτήρηση ναυστάθμων, αεροπορικών βάσεων, λιμανιών, στρατιωτικών συγκεντρώσεων, οδικών αξόνων και περιοχών αυξημένου επιχειρησιακού ενδιαφέροντος.
Στη θάλασσα μπορούν να συμβάλουν στον εντοπισμό μεγάλων πλοίων και στην οικοδόμηση πληρέστερης εικόνας επιφανείας.
Στην ξηρά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό μεταβολών.
Εάν, για παράδειγμα, μία περιοχή φωτογραφηθεί σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, η σύγκριση των δεδομένων μπορεί να δείξει μετακινήσεις στρατιωτικών μέσων, αλλαγές σε εγκαταστάσεις ή νέες αναπτύξεις δυνάμεων.
Δεν αντικαθιστούν UAV, ραντάρ, αεροσκάφη ή άλλες πηγές ISR.
Προσθέτουν όμως κάτι πολύ σημαντικό: έναν ακόμη αισθητήρα σε τροχιά, ο οποίος δεν εκτίθεται στους ίδιους επιχειρησιακούς κινδύνους με ένα αεροσκάφος.
Οπτικοί και θερμικοί «οφθαλμοί» πάνω από την περιοχή
Η αρχιτεκτονική δεν περιορίζεται στα SAR.
Προβλέπονται επίσης οπτικοί και θερμικοί δορυφόροι παρατήρησης.
Οι ηλεκτροοπτικοί αισθητήρες υψηλής ανάλυσης μπορούν να παρέχουν λεπτομερή εικόνα κρίσιμων υποδομών, αεροδρομίων και λιμένων.
Η αξία δεν βρίσκεται μόνο στο να διαπιστωθεί ότι υπάρχει μία στρατιωτική εγκατάσταση, αλλά στο να εντοπιστούν αλλαγές μέσα σε αυτή.
Για παράδειγμα, μπορεί να παρατηρηθεί αύξηση αεροσκαφών σε μία βάση, μετακίνηση πλοίων σε έναν ναύσταθμο ή αλλαγή στη διάταξη στρατιωτικών μέσων.
Οι θερμικοί αισθητήρες μπορούν παράλληλα να εντοπίζουν θερμικά ίχνη και ασυνήθιστη δραστηριότητα, προσθέτοντας ένα ακόμη επίπεδο πληροφορίας.
Το μεγάλο «όπλο»: Η σύνθεση όλων των αισθητήρων
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο ολόκληρου του σχεδιασμού.
Η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται σε έναν συγκεκριμένο δορυφόρο, αλλά στη σύνθεση διαφορετικών αισθητήρων.
Ένα SAR μπορεί να εντοπίσει ένα νέο αντικείμενο.
Ένας ηλεκτροοπτικός αισθητήρας μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώρισή του.
Ένας θερμικός αισθητήρας μπορεί να δείξει εάν υπάρχει ενεργή δραστηριότητα.
Και άλλες πλατφόρμες –UAV, αεροσκάφη, πλοία ή επίγεια μέσα– μπορούν στη συνέχεια να επιβεβαιώσουν και να παρακολουθήσουν τον στόχο.
Αυτό είναι το μοντέλο του σύγχρονου δικτυοκεντρικού πολέμου: κανένας αισθητήρας δεν επιχειρεί μόνος του.
Εντοπισμός ραντάρ και επικοινωνιών ακόμη και από το Διάστημα
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η σχεδιαζόμενη δυνατότητα εντοπισμού εκπομπών ραδιοσυχνοτήτων από το Διάστημα.
Πρόκειται ουσιαστικά για μία νέα διάσταση συλλογής ηλεκτρονικών πληροφοριών.
Ένας δορυφόρος μπορεί να ανιχνεύει ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές και να συμβάλλει στον προσδιορισμό της περιοχής από την οποία προέρχονται.
Αυτό μπορεί να αφορά ραντάρ, συστήματα επικοινωνιών και άλλες ηλεκτρομαγνητικές πηγές.
Ένα πλοίο, για παράδειγμα, μπορεί να έχει κλείσει το AIS και να επιχειρεί να περιορίσει το ηλεκτρονικό του ίχνος.
Εάν όμως χρησιμοποιεί ραντάρ ή επικοινωνίες, η ηλεκτρομαγνητική δραστηριότητα μπορεί να προσφέρει πρόσθετες ενδείξεις.
Αντίστοιχα, η ξαφνική ενεργοποίηση συγκεκριμένων επίγειων ραντάρ μπορεί να αποτελέσει ένδειξη αυξημένης στρατιωτικής ετοιμότητας.
Το C2 γίνεται ο «ψηφιακός εγκέφαλος»
Οι δορυφόροι από μόνοι τους δεν αρκούν.
Μία εξαιρετική εικόνα που θα φτάσει στον διοικητή πολλές ώρες αργότερα μπορεί να έχει χάσει μεγάλο μέρος της επιχειρησιακής της αξίας.
Γι’ αυτό και το κρισιμότερο στοίχημα είναι η ταχύτητα από τον αισθητήρα στον χρήστη.
Το υπό ανάπτυξη εθνικό σύστημα C2 προορίζεται να συγκεντρώνει πληροφορίες από διαφορετικές πηγές:
δορυφόρους, UAV, επίγεια ραντάρ, Rafale, F-16 Viper, πολεμικά πλοία, μονάδες ξηράς, αισθητήρες Ηλεκτρονικού Πολέμου και συμμαχικά δίκτυα.
Στόχος είναι όλα αυτά να συντίθενται σε μία κοινή επιχειρησιακή εικόνα.
Το ΓΕΕΘΑ, τα Επιτελεία, οι σχηματισμοί και οι μονάδες θα μπορούν –ανάλογα με τα δικαιώματα πρόσβασης– να αντλούν την πληροφορία που χρειάζονται.
Η πληροφορία ενός αισθητήρα δεν πρέπει πλέον να παραμένει «κλειδωμένη» στον Κλάδο που τη συνέλεξε.
Πρέπει να φτάνει σε εκείνον που μπορεί να τη χρησιμοποιήσει.
Από τον δορυφόρο στα Rafale, F-16 Viper και F-35
Εδώ αρχίζει η πιο ενδιαφέρουσα επιχειρησιακή διάσταση.
Η δορυφορική πληροφορία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον σχεδιασμό αποστολών Rafale και F-16 Viper και, μελλοντικά, των ελληνικών F-35, καθώς και για την υποστήριξη συστημάτων πυρών μεγάλου βεληνεκούς.
Χρειάζεται βεβαίως σαφής διάκριση: μία δορυφορική εικόνα δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε δεδομένα προσβολής.
Απαιτείται επιβεβαίωση στόχου, αξιολόγηση ακρίβειας, προσδιορισμός του εάν είναι σταθερός ή κινούμενος και εφαρμογή των κανόνων εμπλοκής.
Ωστόσο, ο δορυφόρος μπορεί να αποτελέσει τον πρώτο κρίκο μιας πολύ μεγαλύτερης αλυσίδας.
Εντοπίζει ύποπτη δραστηριότητα, ενεργοποιεί την επιχειρησιακή διαδικασία και κατευθύνει άλλους αισθητήρες προς την περιοχή.
Το ελληνικό kill chain γίνεται δικτυοκεντρικό
Το μεγάλο επιχειρησιακό πλεονέκτημα δεν βρίσκεται επομένως αποκλειστικά σε έναν πύραυλο, ένα αεροσκάφος ή έναν δορυφόρο.
Βρίσκεται στη μεταξύ τους διασύνδεση.
Δορυφόρος → C2 → UAV/ραντάρ → επιβεβαίωση → διοικητής → κατάλληλο οπλικό σύστημα.
Αυτό είναι το μοντέλο προς το οποίο κινούνται οι πιο προηγμένες στρατιωτικές δυνάμεις.
Και όσο μικραίνει ο χρόνος μεταξύ εντοπισμού και επιχειρησιακής αντίδρασης, τόσο αυξάνεται το πλεονέκτημα εκείνου που διαθέτει το καλύτερο δίκτυο.
Τεχνητή νοημοσύνη: Χιλιάδες εικόνες θα αναλύονται αυτόματα
Ένας δορυφορικός αστερισμός μπορεί να δημιουργεί τεράστιο όγκο δεδομένων.
Είναι πρακτικά αδύνατο κάθε εικόνα να εξετάζεται αποκλειστικά από ανθρώπους.
Γι’ αυτό η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι αλγόριθμοι αυτόματης αναγνώρισης αποτελούν κρίσιμο κομμάτι του σχεδιασμού.
Τα συστήματα μπορούν να συγκρίνουν νέες και παλαιότερες εικόνες, να εντοπίζουν αλλαγές και να ειδοποιούν τον αναλυτή για συγκεκριμένες περιοχές ενδιαφέροντος.
Αντί ένας άνθρωπος να αναλύει ατελείωτες εικόνες του Αιγαίου, το σύστημα θα μπορεί να του επισημαίνει ότι εμφανίστηκε ένα νέο πλοίο, άλλαξε η διάταξη μιας εγκατάστασης ή καταγράφηκε νέα ηλεκτρομαγνητική δραστηριότητα.
Ο άνθρωπος εξακολουθεί να παίρνει την τελική απόφαση.
Η AI όμως μπορεί να μειώσει δραματικά τον χρόνο που απαιτείται για να φτάσει σε αυτή.
Το Αιγαίο περνά στην εποχή της διαστημικής επιτήρησης
Για την Ελλάδα, η γεωγραφία καθιστά αυτές τις δυνατότητες ιδιαίτερα σημαντικές.
Το Αιγαίο είναι ένας σύνθετος επιχειρησιακός χώρος με εκατοντάδες νησιά, πυκνή πολιτική και στρατιωτική δραστηριότητα και πολύ μικρούς χρόνους αντίδρασης.
Η Ανατολική Μεσόγειος, από την άλλη πλευρά, απαιτεί επιτήρηση τεράστιων θαλάσσιων εκτάσεων.
Οι δορυφόροι μπορούν να προσθέσουν το επίπεδο της στρατηγικής επιτήρησης πάνω από UAV, ραντάρ, πλοία και αεροσκάφη.
Και όταν όλες αυτές οι πηγές συνδεθούν σε μία κοινή επιχειρησιακή εικόνα, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο το ελληνικό Επιτελείο μπορεί να αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει γύρω του.
Εθνικός έλεγχος και κρυπτογράφηση: Το κρίσιμο παρασκήνιο
Υπάρχει όμως και μία ακόμη διάσταση: η ασφάλεια.
Τα ίδια τα αιτήματα προς έναν δορυφόρο μπορούν να αποκαλύψουν τι ενδιαφέρει στρατιωτικά μία χώρα.
Οι εικόνες, οι αναλύσεις και οι πληροφορίες που παράγονται είναι ακόμη πιο ευαίσθητες.
Απαιτούνται επομένως κρυπτογραφημένες επικοινωνίες, αυστηρός έλεγχος πρόσβασης, ασφαλής διαχείριση δεδομένων και ανθεκτικότητα απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις και ηλεκτρονικές παρεμβολές.
Το HELLAS–SPACE 2.0 προβλέπει ασφαλή συνδεσιμότητα και δικτυωμένη αρχιτεκτονική, ώστε να περιορίζεται η εξάρτηση από ένα μοναδικό σημείο αποτυχίας.
Η «Ατζέντα 2030» περνά και στο Διάστημα
Η συγκεκριμένη προσπάθεια εντάσσεται ουσιαστικά στον ευρύτερο μετασχηματισμό των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Οι μικροί δορυφόροι SAR έχουν ήδη τοποθετηθεί στο πλαίσιο της «Ατζέντας 2030», με έμφαση στην άμεση δορυφορική εικόνα υψηλής ευκρίνειας και στον εθνικό έλεγχο.
Το ίδιο συμβαίνει με το C2.
Η λογική είναι πλέον διαφορετική από εκείνη των προηγούμενων δεκαετιών.
Δεν αρκεί η Ελλάδα να αγοράζει προηγμένα οπλικά συστήματα. Πρέπει αυτά τα συστήματα να μπορούν να «μιλούν» μεταξύ τους.
Ένα Rafale, μία φρεγάτα, ένα UAV, ένας δορυφόρος και μία συστοιχία αεράμυνας αποκτούν πολλαπλάσια αξία όταν αποτελούν κόμβους του ίδιου δικτύου.
Η Ελλάδα αποκτά «μάτια» – Το C2 θα γίνει ο εγκέφαλος
Οι ελληνικοί μικροδορυφόροι δεν πρόκειται να καταστήσουν τη χώρα απολύτως ανεξάρτητη από συμμαχικές ή εμπορικές υπηρεσίες.
Ούτε αυτός είναι ο ρεαλιστικός στόχος.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι να μειωθούν κρίσιμες εξαρτήσεις και να δημιουργηθεί εθνική δυνατότητα συλλογής, επεξεργασίας και επιχειρησιακής αξιοποίησης πληροφοριών από το Διάστημα.
Η επιτυχία επομένως δεν θα κριθεί την ημέρα που ένας ελληνικός μικροδορυφόρος θα τεθεί σε τροχιά.
Θα κριθεί όταν ένα Επιτελείο μπορεί να ζητήσει μία συγκεκριμένη λήψη, να την παραλάβει γρήγορα, να τη συνδυάσει με πληροφορίες από άλλους αισθητήρες και να τη μεταφέρει μέσω του C2 στον διοικητή που τη χρειάζεται.
Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις επιχειρούν να αποκτήσουν «μάτια» στο Διάστημα και έναν ψηφιακό «εγκέφαλο» στη Γη.
Και όταν οι δύο αυτές δυνατότητες συνδεθούν πλήρως με Rafale, F-16 Viper, F-35, πολεμικά πλοία, UAV, ραντάρ, συστήματα Ηλεκτρονικού Πολέμου και όπλα μεγάλου βεληνεκούς, τότε η Ελλάδα θα έχει κάνει ένα από τα σημαντικότερα βήματα της τελευταίας δεκαετίας προς ένα πραγματικά δικτυοκεντρικό μοντέλο άμυνας.
Το Διάστημα μπαίνει πλέον στην πρώτη γραμμή της ελληνικής αποτροπής.
Δεν υπάρχουν σχόλια
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.