Εφιάλτης

Δευτέρα 30/03/2026

Εφιάλτης - Η Δύση καταρρέει και το Ιράν «θησαυρίζει» - Το 1970 θα μοιάζει με… περίπατο, άρχισαν οι ελλείψεις προϊόντων

Το Ιράν έχει αυξήσει τις εξαγωγές πετρελαίου στα 2,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, γεγονός που υπογραμμίζει την αποτυχία των ΗΠΑ και του Ισραήλ να πλήξει την πετρελαϊκή οικονομία του Ιράν

«Ο κόσμος δεν έχει συνειδητοποιήσει ακόμα τι έρχεται». Με αυτή τη φράση-σοκ, κορυφαίοι αναλυτές και στελέχη της ενέργειας προειδοποιούν ότι το κλείσιμο του Στενού του Hormuz μετατρέπει την παγκόσμια οικονομία σε μια «ωρολογιακή βόμβα». Με το πετρέλαιο να φλερτάρει με τα 200 δολάρια, τις εφοδιαστικές αλυσίδες να σπάνε και το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού να επιστρέφει δριμύτερο από την κρίση του 1970, η ανθρωπότητα ετοιμάζεται για μια βίαιη προσγείωση σε μια νέα, επώδυνη πραγματικότητα.
Την ίδια στιγμή, όμως, το Ιράν… θησαυρίζει καθώς αναδεικνύεται στον απόλυτο νικητή αποκομίζοντας διπλάσια ημερήσια έσοδα από πωλήσεις πετρελαίου σε σύγκριση με την περίοδο πριν από την έναρξη της επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Economist, το Ιράν εξάγει σήμερα καθημερινά μεταξύ 2,4 και 2,8 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων, εκ των οποίων περίπου 1,8 εκατομμύρια είναι αργό πετρέλαιο. Το επίπεδο αυτό υπερβαίνει τον μέσο όρο των εξαγωγών του 2025 και, λόγω της μείωσης των προηγούμενων εκπτώσεων, πωλείται σε πολύ υψηλότερες τιμές.

Η κρίση μόλις… άρχισε

Το μεγαλύτερο σοκ στην προσφορά πετρελαίου στην ιστορία έχει πλέον φτάσει σχεδόν τον έναν μήνα. Οι τιμές έχουν εκτιναχθεί, οι προβλέψεις για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη έχουν μειωθεί και ελλείψεις εμφανίζονται σε όλη την Ασία, από την Ταϊλάνδη έως το Πακιστάν.
Ωστόσο, η ενεργειακή βιομηχανία προειδοποιεί ότι αυτή η κρίση μόλις ξεκινά.
Σε συνομιλίες με περισσότερους από δώδεκα traders πετρελαίου και φυσικού αερίου, στελέχη, μεσίτες, ναυτιλιακές εταιρείες και συμβούλους την περασμένη εβδομάδα, ένα μήνυμα επαναλαμβανόταν: ο κόσμος δεν έχει ακόμη κατανοήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Πολλοί τη συγκρίνουν με το πετρελαϊκό σοκ της δεκαετίας του 1970 και προειδοποιούν ότι το κλείσιμο του Hormuz θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη κρίση. Όπως λένε, οι ελλείψεις καυσίμων που πλήττουν τώρα την Ασία σύντομα θα επεκταθούν προς τη Δύση. Η Ευρώπη πιθανότατα θα αντιμετωπίσει απότομη αύξηση τιμών για την εξασφάλιση φορτίων και τις επόμενες εβδομάδες θα βρεθεί αντιμέτωπη με ελλείψεις ντίζελ.
Αν το Στενό παραμείνει κλειστό, ο κόσμος θα αναγκαστεί να μειώσει σημαντικά την κατανάλωση πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά όχι πριν οι τιμές φτάσουν σε επίπεδα που θα αναγκάσουν καταναλωτές και επιχειρήσεις να ταξιδεύουν λιγότερο, να οδηγούν λιγότερο και να ξοδεύουν λιγότερο.

Στο τραπέζι το σενάριο των 200 δολ. για το πετρέλαιο

Ήδη η ζήτηση έχει αρχίσει να μειώνεται και ορισμένες ασιατικές χώρες αποθηκεύουν και επιβάλλουν δελτίο καυσίμων. Αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης και αναλυτές της Wall Street εξετάζουν ακόμη και το ενδεχόμενο η τιμή του πετρελαίου να φτάσει τα 200 δολάρια το βαρέλι.
Ο Patrick Pouyanné, διευθύνων σύμβουλος της TotalEnergies, δήλωσε: «Για μένα είναι σαφές ότι αν αυτή η κρίση διαρκέσει περισσότερο από τρεις ή τέσσερις μήνες, θα μετατραπεί σε συστημικό πρόβλημα για τον κόσμο. Δεν μπορείς να σταματήσεις το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών αργού πετρελαίου και το 20% της δυναμικότητας LNG στον Περσικό Κόλπο χωρίς συνέπειες».

Έλλειμμα περίπου 9 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα

Ένας απλός υπολογισμός δείχνει ότι το κλείσιμο του Στενού έχει μειώσει τη ροή πετρελαίου κατά περίπου 11 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Σε σύγκριση με τη ζήτηση πριν από τον πόλεμο, αυτό σημαίνει έλλειμμα περίπου 9 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, ένα τεράστιο κενό που ξεπερνά τη συνολική κατανάλωση πετρελαίου της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ισπανίας και της Ιταλίας μαζί. Η μείωση της ζήτησης, ιδιαίτερα στην Ασία, έχει βοηθήσει εν μέρει στη μείωση αυτού του χάσματος.
Ωστόσο, από την πλευρά της προσφοράς, τα πράγματα μπορεί να μην βελτιωθούν. Η μαζική απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων και η χαλάρωση των κυρώσεων στο ρωσικό και ιρανικό πετρέλαιο από τις ΗΠΑ απλώς κερδίζουν χρόνο και είναι περιορισμένα μέτρα. Μετά την εξάντληση αυτών των εργαλείων, δεν είναι σαφές τι άλλο μπορεί να κάνει ο Αμερικανός πρόεδρος, Donald Trump, για να αποτρέψει την εκτίναξη των τιμών, πέρα από το πλήρες άνοιγμα του Hormuz.
Η κατάσταση στο υγροποιημένο φυσικό αέριο είναι ακόμη πιο σοβαρή. Τo Στενό του Hormuz αντιπροσωπεύει συνήθως περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς και τα εναπομείναντα φορτία από τη Μέση Ανατολή βρίσκονται ήδη καθ’ οδόν προς τους προορισμούς τους. Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, δεν υπάρχει αποτελεσματική εναλλακτική διαδρομή για τη μεταφορά φυσικού αερίου και τα στρατηγικά αποθέματα είναι πολύ περιορισμένα.
Η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στα καύσιμα, καθώς το πετρέλαιο χρησιμοποιείται και στην παραγωγή πλαστικών, που υπάρχουν σχεδόν παντού. Οι βασικοί προμηθευτές του Περσικού Κόλπου έχουν ήδη μειώσει την παραγωγή, καθώς οι αποθήκες στην περιοχή γεμίζουν. Όσο περισσότερο παραμένει κλειστό το Στενό, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ζημιάς σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, κάτι που θα μπορούσε να έχει πιο μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην προσφορά.
Για την παγκόσμια οικονομία, το σοκ από αυτόν τον πόλεμο έχει ήδη αρχίσει. Ο δείκτης τιμών καταναλωτή στις ΗΠΑ έφτασε το 3,4% τον Μάρτιο, από 2,4% τον Φεβρουάριο, με την αύξηση των τιμών των καυσίμων να αποτελεί τον βασικό παράγοντα.

Εκτόξευση των τιμών

Αν η τιμή του πετρελαίου παραμείνει γύρω στα 110 δολάρια, οι επιπτώσεις στον πληθωρισμό και την ανάπτυξη είναι διαχειρίσιμες. Αν όμως το Στενό παραμείνει κλειστό και στο δεύτερο τρίμηνο, υπάρχει κίνδυνος απότομης αύξησης των τιμών. Στα 170 δολάρια, οι επιπτώσεις σχεδόν διπλασιάζονται και το σοκ της «στασιμοπληθωριστικής» κρίσης μπορεί να επηρεάσει τις πολιτικές των κεντρικών τραπεζών και ακόμη και τα αποτελέσματα των αμερικανικών εκλογών.
Προς το παρόν, η τιμή του πετρελαίου δεν έχει φτάσει σε επίπεδα πανικού και διαπραγματεύεται γύρω στα 112 δολάρια το βαρέλι, αν και έχει αυξηθεί κατά 55% από την αρχή του πολέμου. Ωστόσο, οι τιμές των διυλισμένων καυσίμων όπως το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών έχουν αυξηθεί απότομα τις τελευταίες εβδομάδες, φτάνοντας μερικές φορές πάνω από τα 200 δολάρια, ένα πρώιμο σημάδι μείωσης της ζήτησης, ιδιαίτερα στην Ασία.
Στο Πακιστάν ζητήθηκε από τους πολίτες να παρακολουθούν αγώνες κρίκετ από το σπίτι για εξοικονόμηση καυσίμων. Στην Ταϊλάνδη υπάρχουν ελλείψεις, στην Αυστραλία εκατοντάδες πρατήρια καυσίμων αντιμετωπίζουν προβλήματα και ορισμένες πτήσεις έχουν ακυρωθεί.
Καθώς η κρίση εξαπλώνεται, και η Αφρική αντιμετωπίζει διαταραχές στην προσφορά, με τις κυβερνήσεις να εφαρμόζουν μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης. Ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι η Ευρώπη βρίσκεται στα πρόθυρα ελλείψεων, ιδίως σε ντίζελ.

Θα επικρατήσει ο ισχυρότερος

Αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά και δεύτερο μήνα, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά θα μετατραπεί σε πεδίο έντονου ανταγωνισμού για πόρους, όπου θα επικρατήσουν οι χώρες με τη μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα.
Σε τέτοιες συνθήκες, ακόμη και η αύξηση της παραγωγής από χώρες όπως οι ΗΠΑ δεν μπορεί να αντισταθμίσει το έλλειμμα που προκαλεί το κλείσιμο του Στενού του Hormuz. Η κλίμακα του σοκ είναι τουλάχιστον αντίστοιχη με το αραβικό πετρελαϊκό εμπάργκο της δεκαετίας του 1970, που οδήγησε σε στασιμοπληθωρισμό και τελικά άλλαξε τη δομή της παγκόσμιας ενέργειας.

Η προειδοποίηση Macquarie για πετρέλαιο στα 200 δολ.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι αναλυτές της Macquarie, οι οποίοι προειδοποιούν ότι οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να φτάσουν σε ιστορικό ρεκόρ, έως και τα 200 δολάρια το βαρέλι, αν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή παραταθεί σε όλο το δεύτερο τρίμηνο. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι υπάρχει 40% πιθανότητα ο πόλεμος με το Ιράν να συνεχιστεί έως τον Ιούνιο. Ωστόσο, το σενάριο λήξης του πολέμου μέχρι το τέλος Μαρτίου εμφανίζεται αυτή τη στιγμή πιο πιθανό, με πιθανότητες 60%, σύμφωνα με τη Macquarie.
«Εάν το Στενό του Hormuz παραμείνει κλειστό για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, οι τιμές θα πρέπει να αυξηθούν αρκετά ώστε να καταστρέψουν ένα ιστορικά μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου», ανέφεραν οι αναλυτές της Macquarie στην έκθεση. «Ο χρόνος επαναλειτουργίας του Στενού, καθώς και οι φυσικές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές, αποτελούν τον βασικό παράγοντα που θα καθορίσει τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στις αγορές εμπορευμάτων», πρόσθεσαν.

Το 20% της παγκόσμιας προσφοράς «πνίγεται» στο Hormuz

Οι αναλυτές έχουν αρχίσει να εκφράζουν την άποψη ότι το πετρέλαιο στα 200 δολάρια δεν αποτελεί πλέον φαντασία — με το 20% της παγκόσμιας προσφοράς να «πνίγεται» στo Hormuz, οι αγοραστές σπεύδουν να εξασφαλίσουν φυσικά φορτία, τα διυλιστήρια στην Ασία εξετάζουν τη μείωση της παραγωγής, και ασιατικές χώρες περιορίζουν τις εξαγωγές καυσίμων.

Ανεπαρκής η αποδέσμευση των αποθεματικών

Την ίδια στιγμή, ο Andrew Harbourne, ανώτερος αναλυτής αγορών πετρελαίου στη Wood Mackenzie, σημειώνει ότι η συντονισμένη αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA) θα καλύψει μόλις περίπου τέσσερις εβδομάδες διαταραχής στον Κόλπο. «Τα στρατηγικά αποθέματα παραμένουν ένα αποτελεσματικό "μαξιλάρι" έκτακτης ανάγκης, αλλά αποτελούν μια εφάπαξ παρέμβαση που θα πρέπει τελικά να αναπληρωθεί και δεν μπορεί να καλύψει ένα παρατεταμένο έλλειμμα προσφοράς», πρόσθεσε ο Harbourne.

Το Ιράν… θησαυρίζει

Στον αντίποδα, όμως, το Ιράν… θησαυρίζει. Σύμφωνα με το βρετανικό περιοδικό The Economist, το Ιράν έχει αύξηση των εξαγωγών πετρελαίου στα 2,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, γεγονός που υπογραμμίζει την αποτυχία των ΗΠΑ και του Ισραήλ να πλήξει την πετρελαϊκή οικονομία του Ιράν.
Η έκθεση του Economist δείχνει ότι το Ιράν «κερδίζει τον ενεργειακό πόλεμο», καθώς αυτή τη στιγμή αποκομίζει διπλάσια ημερήσια έσοδα από πωλήσεις πετρελαίου σε σύγκριση με την περίοδο πριν από την έναρξη της επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Το περιοδικό, επικαλούμενο ενημερωμένες πηγές, ανέφερε ότι η Τεχεράνη εξάγει σήμερα καθημερινά μεταξύ 2,4 και 2,8 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων, εκ των οποίων περίπου 1,8 εκατομμύρια είναι αργό πετρέλαιο. Το επίπεδο αυτό υπερβαίνει τον μέσο όρο των εξαγωγών του περασμένου έτους και, λόγω της μείωσης των προηγούμενων εκπτώσεων, πωλείται σε πολύ υψηλότερες τιμές.
Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, το ελαφρύ ιρανικό πετρέλαιο που παραδίδεται στην Κίνα είναι πλέον ακριβότερο από το Brent, αφού συνυπολογιστούν τα μεταφορικά κόστη, καθώς η τιμή των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης για κάθε βαρέλι ιρανικού πετρελαίου έχει φτάσει περίπου τα 104 δολάρια.  Αυτό αντανακλά μια στρατηγική προσαρμογή που έχει καταστήσει τον ιρανικό πετρελαϊκό τομέα πιο ανθεκτικό σε επιθέσεις και κυρώσεις.
Πριν από δύο ημέρες, το αμερικανικό πρακτορείο Bloomberg αποκάλυψε ότι το Ιράν απέκτησε περίπου 3,9 δισεκατομμύρια δολάρια σε πετρελαϊκά έσοδα σε λιγότερο από έναν μήνα από την έναρξη της επίθεσης.
Η αμερικανική εφημερίδα Wall Street Journal είχε επίσης αναφέρει ότι το Ιράν εξάγει περισσότερο πετρέλαιο μέσω του Hormuz σε σχέση με πριν από τον πόλεμο, κάτι που δείχνει «τον έλεγχό του σε έναν στρατηγικό θαλάσσιο διάδρομο, τον οποίο έχει ουσιαστικά κλείσει για άλλους παραγωγούς της περιοχής». Ο μέσος όρος πετρελαίου που μεταφερόταν καθημερινά με δεξαμενόπλοια έφτανε τα 2,1 εκατομμύρια βαρέλια, αυξημένος από τα 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως που εξήγαγε το Ιράν τον περασμένο Φεβρουάριο.

www.bankingnews.gr