To Ηormuz ανατρέπει όσα ξέραμε για την παγκόσμια οικονομία

 

Κυριακή 19/04/2026 

To Ηormuz ανατρέπει όσα ξέραμε για την παγκόσμια οικονομία – Τα τέλη του Ιράν, το δολάριο και η νέα ενεργειακή κρίση 

Το Στενό του Hormuz αποτελεί κρίσιμο σημείο στη συζήτηση για το διεθνές νομισματικό σύστημα, καθώς έχει αναφερθεί ότι μέρος των συναλλαγών πραγματοποιείται πλέον και σε εναλλακτικά νομίσματα, όπως το κινεζικό γουάν, το Bitcoin και το ιρανικό νόμισμα

Το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να μετατρέπει το Στενό του Hormuz σε ένα είδος γεωπολιτικού και ενεργειακού «σταθμού διοδίων», περιορίζοντας τη ναυσιπλοΐα, επιβάλλοντας τέλη διέλευσης και αποκλείοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.
Εάν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί, τίθεται το ερώτημα τι θα συμβεί στο πετρέλαιο, στο παγκόσμιο εμπόριο και συνολικά στην παγκόσμια οικονομία, καθώς και κατά πόσο ο αμερικανικός στρατός (δεν)  έχει τη δυνατότητα να παρέμβει αποτελεσματικά.(δεν 
Ο ορισμός  της έννοιας των «στενών» είναι κρίσιμος για την κατανόηση της κατάστασης: πρόκειται για φυσικά σχηματισμένες στενές θαλάσσιες διόδους που συνδέουν δύο μεγαλύτερα υδάτινα σώματα και παραδοσιακά θεωρούνται διεθνή ύδατα. Τ
ο Στενό του Hormuz αποτελεί σήμερα το σημαντικότερο από αυτά.
Παραδείγματα άλλων στρατηγικών στενών περιλαμβάνουν το Στενό της Μαλάκκα μεταξύ Ινδονησίας και Μαλαισίας, το οποίο στο στενότερο σημείο του φτάνει περίπου τα 40 μίλια και δεν επιβάλλει διόδια, αν και έχουν γίνει κατά καιρούς συζητήσεις λόγω του κόστους καταπολέμησης της πειρατείας.
Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, επιβάλλει τέλη διέλευσης από τον Βόσπορο, που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τη Μεσόγειο, όχι ως «δικαίωμα διέλευσης», αλλά για την κάλυψη του κόστους διαχείρισης της ναυσιπλοΐας.

Στενά και οικονομικά σημεία στρατηγικού ελέγχου

Τα στενά αποτελούν φυσικά σημεία γεωοικονομικής συμφόρησης με υψηλή στρατηγική αξία, αντίστοιχα με τα κανάλια, με τη διαφορά ότι τα τελευταία είναι τεχνητά έργα.
Η Αίγυπτος αποκομίζει σημαντικά έσοδα από τη Διώρυγα του Suez, η οποία ελέγχει τη μία άκρη της Ερυθράς Θάλασσας, ενώ στο άλλο άκρο η ναυσιπλοΐα μπορεί να επηρεαστεί από το Στενό Bab el-Mandab, το οποίο στο παρελθόν έχει αποκλειστεί από ένοπλες ομάδες.
Αντίστοιχα, η Διώρυγα του Παναμά αποτελεί κρίσιμο εμπορικό πέρασμα με σημαντικά έσοδα για το κράτος που τη διαχειρίζεται.
Το Suez και ο Παναμάς δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα με το Στενό του Hormuz, καθώς πρόκειται για τεχνητές υποδομές εντός εθνικής κυριαρχίας.
Ωστόσο, προσφέρουν μια ένδειξη της οικονομικής αξίας που μπορεί να έχει ένας τέτοιος παγκόσμιος θαλάσσιος κόμβος σε ένα περιβάλλον κερματισμένης παγκόσμιας οικονομίας, όπου η κρισιμότητα της ασφάλειας των εφοδιαστικών αλυσίδων καθίσταται κρίσιμη και για την εθνική ασφάλεια και για την οικονομική κυριαρχία.

Το Στενό του Hormuz ως παγκόσμια ενεργειακή δίοδος

Περίπου 100 μεγάλα πλοία διέρχονται καθημερινά από το Στενό του Hormuz, το οποίο αποτελεί κρίσιμο σημείο για τη μεταφορά πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο στις διεθνείς αγορές.
Με βάση ορισμένες εκτιμήσεις, το Ιράν φέρεται να εξετάζει την επιβολή τέλους διέλευσης περίπου 1 εκατομμυρίου δολαρίων, κάτι που θα μπορούσε να αποφέρει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Δεδομένου ότι ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφέρει περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, το κόστος αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 0,50 έως 1 δολάριο ανά βαρέλι, ποσό που παραμένει σχετικά χαμηλό σε σχέση με τη συνολική τιμή της ενέργειας στις διεθνείς αγορές.
Η εξέλιξη αυτή δεν υπήρχε στο παρελθόν, καθώς η διέλευση από το στενό ήταν ελεύθερη πριν από τις πρόσφατες στρατιωτικές εντάσεις στην περιοχή, οι οποίες οδήγησαν στην επιβολή περιορισμών.

Στρατιωτικές ισορροπίες και περιορισμοί -  Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να καταλάβουν το στενό

Η δυνατότητα στρατιωτικής παρέμβασης σε μια τέτοια γεωγραφική περιοχή θεωρείται περιορισμένη λόγω της μορφολογίας και της εγγύτητας των ακτών.
Η ιρανική πλευρά διαθέτει δυνατότητες χρήσης drones, πυραύλων και ναρκών από εκτεταμένη παράκτια ζώνη, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε ναυτική επιχείρηση υψηλού ρίσκου.
Παράλληλα, η παρουσία μεγάλων ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή έχει προσαρμοστεί, με αυξημένες αποστάσεις ασφαλείας από τις ιρανικές ακτές λόγω κινδύνου επιθέσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, οποιαδήποτε στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης, με επιθέσεις σε πολεμικά πλοία και γενικευμένη αύξηση της έντασης στον Περσικό Κόλπο.
Τα σενάρια για ενεργειακό σοκ

Ενέργεια, νομισματική τάξη και διεθνές σύστημα - Ώθηση στην αποδολαριοποίηση

Το Στενό του Hormuz αποτελεί επίσης κρίσιμο σημείο στη συζήτηση για το διεθνές νομισματικό σύστημα. \
Έχει αναφερθεί ότι μέρος των συναλλαγών πραγματοποιείται πλέον και σε εναλλακτικά νομίσματα, όπως το κινεζικό γιουάν, το Bitcoin και το ιρανικό νόμισμα.
Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση αποδολαριοποίησης, η οποία συνδέεται με τη σταδιακή αμφισβήτηση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος, ειδικά μετά την αποσύνδεσή του από τον χρυσό το 1971 και την εδραίωσή του ως πετροδολαρίου.
Η αυξανόμενη χρήση εναλλακτικών νομισμάτων και η επιβολή οικονομικών κυρώσεων σε χώρες όπως η Ρωσία έχουν ενισχύσει τη συζήτηση για την αναζήτηση εναλλακτικών συστημάτων συναλλαγών και πιθανή επιστροφή σε σκληρά περιουσιακά στοιχεία, όπως ο χρυσός.

Επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία

Η συνεχιζόμενη ένταση στον Περσικό Κόλπο επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούν βασικούς παράγοντες της παγκόσμιας παραγωγής.
Η αύξηση των τιμών ενέργειας αναμένεται να συμπαρασύρει ανοδικά το κόστος μεταφορών, παραγωγής και τροφίμων, οδηγώντας σε συνολική επιβάρυνση του κόστους ζωής διεθνώς και αναδεικνύοντας τον κίνδυνο σοβαρών κοινωνικών εκρήξεων.
Παράλληλα, η αλληλεπίδραση υψηλών τιμών ενέργειας με ήδη πιεσμένες χρηματοπιστωτικές αγορές δημιουργεί τον κίνδυνο ευρύτερης οικονομικής αποσταθεροποίησης.

Οι αγορές εμπορευμάτων θα βγουν ωφελημένες

Σε αυτό το περιβάλλον, οι αγορές εμπορευμάτων όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, ο άνθρακας και το ουράνιο θεωρούνται από ορισμένους αναλυτές πιο ανθεκτικές επιλογές, καθώς επωφελούνται από τις υψηλές τιμές ενέργειας.
Αντίθετα, οι αγορές ομολόγων, οι παραδοσιακές μετοχές και μεγάλο μέρος της αγοράς ακινήτων θεωρούνται πιο εκτεθειμένες σε πιθανή διόρθωση, εφόσον η ενεργειακή κρίση εξελιχθεί σε ευρύτερη οικονομική ύφεση.
Η κατάσταση στο Στενό του Hormuz αναδεικνύεται ως πιθανό σημείο καμπής για την παγκόσμια οικονομία, καθώς συνδέει γεωπολιτική ένταση, ενεργειακή ασφάλεια και νομισματικές ισορροπίες σε ένα ενιαίο πλαίσιο αυξημένης αβεβαιότητας.

www.bankingnews.gr