Νέα στοιχεία για τους δολοφόνους Ισαάκ
Νέα στοιχεία για τους δολοφόνους Ισαάκ–Σολωμού: Ποιοι βρίσκονται ακόμη στις λίστες της Interpol – Το ένταλμα, το Κιργιστάν και οι νέες προκλητικές δηλώσεις.
Ισαάκ–Σολωμού: 30 χρόνια μετά, τα εντάλματα παραμένουν ενεργά – Οι καταζητούμενοι, η Interpol και η σκιά της ατιμωρησίας
Τριάντα χρόνια μετά τις δολοφονίες του Τάσου Ισαάκ και του Σολωμού Σολωμού στη Δερύνεια το 1996, δύο υποθέσεις που σημάδεψαν ανεξίτηλα τη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου εξακολουθούν να παραμένουν ανοικτές.
Νέα έρευνα του ΣΙΓΜΑ επιχειρεί να φωτίσει ένα από τα πιο κρίσιμα και συχνά θολά σημεία των δύο φακέλων: ποια εντάλματα σύλληψης παραμένουν σήμερα σε ισχύ, ποιοι εξακολουθούν να καταζητούνται διεθνώς και γιατί, τρεις δεκαετίες μετά, κανείς από τους εμπλεκόμενους που αναζητούνται δεν έχει οδηγηθεί ενώπιον της κυπριακής Δικαιοσύνης.
Τα στοιχεία που παρουσιάζονται είναι αποκαλυπτικά.
Για τη δολοφονία του Τάσου Ισαάκ βρίσκονται, σύμφωνα με την έρευνα, σε ισχύ οκτώ νέα εντάλματα σύλληψης και αντίστοιχες κόκκινες ειδοποιήσεις της Interpol, ενώ για την υπόθεση Σολωμού Σολωμού παραμένουν ενεργές κόκκινες ειδοποιήσεις και ευρωπαϊκά εντάλματα για δύο πρόσωπα.
Το μεγαλύτερο όμως ερώτημα παραμένει αναπάντητο: πώς είναι δυνατόν διεθνώς καταζητούμενα πρόσωπα να ταξιδεύουν σε τρίτες χώρες και, παρά τα εντάλματα, να μην οδηγούνται στην Κυπριακή Δημοκρατία;
1996–2026: Οι δύο δολοφονίες που συγκλόνισαν την Κύπρο
Τον Αύγουστο του 1996, τα επεισόδια στη νεκρή ζώνη της Δερύνειας μετατράπηκαν σε μία από τις πιο δραματικές στιγμές της κυπριακής ιστορίας μετά την τουρκική εισβολή.
Ο Τάσος Ισαάκ σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια των επεισοδίων της 11ης Αυγούστου 1996.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 14 Αυγούστου 1996, ο Σολωμός Σολωμού έπεσε νεκρός ενώ επιχειρούσε να αναρριχηθεί σε ιστό σημαίας στην περιοχή.
Οι εικόνες έκαναν τον γύρο του κόσμου.
Και όμως, 30 χρόνια αργότερα, οι ποινικές υποθέσεις εξακολουθούν να συνοδεύονται από ενεργά διεθνή εντάλματα χωρίς εκτέλεση.
Τάσος Ισαάκ: Ακυρώθηκαν τα παλιά εντάλματα – Εκδόθηκαν οκτώ νέα
Σύμφωνα με την έρευνα του ΣΙΓΜΑ, τα πρώτα εντάλματα που είχαν εκδοθεί το 1996 για την υπόθεση Ισαάκ χρειάστηκε να ακυρωθούν το 2013 για διαδικαστικούς λόγους.
Η ακύρωσή τους δεν σήμαινε ότι η υπόθεση έκλεισε.
Αντιθέτως, το Επαρχιακό Δικαστήριο Αμμοχώστου εξέδωσε οκτώ νέα εντάλματα σύλληψης.
Για τα οκτώ αυτά πρόσωπα, σύμφωνα με τις πληροφορίες της έρευνας, παραμένουν ενεργές και κόκκινες ειδοποιήσεις της Interpol, οι οποίες ανανεώνονται ανά πενταετία.
Αυτό είναι το κρίσιμο στοιχείο:
τα διεθνή αιτήματα εντοπισμού και σύλληψης δεν έχουν εξαφανιστεί. Παραμένουν ενεργά.
Τα ονόματα που εμφανίζονται στον φάκελο
Μεταξύ των προσώπων για τα οποία, σύμφωνα με το ΣΙΓΜΑ, έχουν εκδοθεί εντάλματα για την υπόθεση του Τάσου Ισαάκ περιλαμβάνονται:
ο Χασίμ Γιλμάζ, ο οποίος αναφέρεται ως πρώην στέλεχος της τουρκικής ΜΙΤ,
ο Μεχμέτ Μουσταφά Αρσλάν, που αναφέρεται ως επικεφαλής των «Γκρίζων Λύκων» στα κατεχόμενα,
και ο Ερχάν Αρικλί, σημερινό πολιτικό πρόσωπο στα κατεχόμενα.
Εδώ απαιτείται μία κρίσιμη νομική διευκρίνιση:
η ύπαρξη εντάλματος ή κόκκινης ειδοποίησης δεν ισοδυναμεί με ποινική καταδίκη. Τα συγκεκριμένα πρόσωπα αναζητούνται ή έχουν κατονομαστεί στο πλαίσιο της ποινικής διερεύνησης και η ενοχή οποιουδήποτε μπορεί να κριθεί μόνο από αρμόδιο δικαστήριο.
Γιατί δεν υπάρχουν ευρωπαϊκά εντάλματα στην υπόθεση Ισαάκ
Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας είναι ότι, ενώ υπάρχουν κυπριακά εντάλματα και κόκκινες ειδοποιήσεις της Interpol για τα οκτώ πρόσωπα, δεν έχουν εκδοθεί Ευρωπαϊκά Εντάλματα Σύλληψης για την υπόθεση του Τάσου Ισαάκ.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία.
Το Ευρωπαϊκό Ένταλμα Σύλληψης αποτελεί ιδιαίτερα ισχυρό μηχανισμό δικαστικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η κόκκινη ειδοποίηση της Interpol, αντίθετα, δεν αποτελεί από μόνη της διεθνές ένταλμα με αυτόματη υποχρέωση έκδοσης, αλλά αίτημα προς τα κράτη-μέλη για τον εντοπισμό και, ανάλογα με το εθνικό τους δίκαιο, την προσωρινή σύλληψη ενός καταζητουμένου.
Σολωμός Σολωμού: Πέντε αρχικά εντάλματα – Δύο κόκκινες ειδοποιήσεις
Διαφορετική είναι η εικόνα στην υπόθεση του Σολωμού Σολωμού.
Σύμφωνα με τις κυπριακές αστυνομικές αρχές που επικαλείται η έρευνα, είχαν εκδοθεί αρχικά πέντε εντάλματα σύλληψης.
Η Interpol όμως εξέδωσε κόκκινες ειδοποιήσεις μόνο για δύο από τα πέντε πρόσωπα.
Τα άλλα τρία αιτήματα, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, δεν έγιναν δεκτά λόγω ανεπαρκούς πειστικής μαρτυρίας για την έκδοση κόκκινης ειδοποίησης.
Μεταξύ των τριών προσώπων βρισκόταν και ο Χασάν Κουντακτσί, ο οποίος έχει πλέον αποβιώσει.
Ποιοι εξακολουθούν να καταζητούνται για την υπόθεση Σολωμού
Σήμερα, σύμφωνα πάντα με τα στοιχεία της έρευνας, ενεργές κόκκινες ειδοποιήσεις παραμένουν για:
τον Κενάν Ακίν, πρώην αξιωματούχο του ψευδοκράτους,
και
τον Ερντάλ Χατζιαλί Εμανέτ, πρώην διοικητή των λεγόμενων ειδικών δυνάμεων.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση υπάρχει μία σημαντική επιπλέον διαφορά.
Για τα δύο αυτά πρόσωπα βρίσκονται σε ισχύ και Ευρωπαϊκά Εντάλματα Σύλληψης.
Άρα, εφόσον εντοπιστούν σε κράτος-μέλος της ΕΕ και πληρούνται οι νομικές προϋποθέσεις, ενεργοποιείται πολύ ισχυρότερος μηχανισμός δικαστικής συνεργασίας.
Τριάντα χρόνια μετά, κανείς δεν έχει οδηγηθεί σε δίκη στην Κύπρο
Εδώ βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης.
Υπάρχουν εντάλματα.
Υπάρχουν κόκκινες ειδοποιήσεις.
Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν και Ευρωπαϊκά Εντάλματα Σύλληψης.
Και όμως, 30 χρόνια μετά, τα πρόσωπα που εξακολουθούν να αναζητούνται δεν έχουν οδηγηθεί ενώπιον της κυπριακής Δικαιοσύνης για να δικαστούν επί της ουσίας των κατηγοριών.
Αυτό ακριβώς συντηρεί το αίσθημα ατιμωρησίας.
Όπως εύστοχα επισημαίνεται:
«Κάθε έγκλημα που παραμένει ατιμώρητο αποτελεί πληγή στο κράτος δικαίου και μήνυμα ατιμωρησίας σε όσους παρανομούν και παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα».
Η υπόθεση Αρικλί και το Κιργιστάν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση του Ερχάν Αρικλί.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο Αρικλί συνελήφθη στο Κιργιστάν το 2012 βάσει του διεθνούς εντάλματος που ίσχυε τότε.
Ωστόσο δεν εκδόθηκε στην Κυπριακή Δημοκρατία.
Όπως αναφέρεται, μετά από τουρκικές παρεμβάσεις αφέθηκε ελεύθερος.
Η υπόθεση αυτή αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα των πρακτικών δυσκολιών που αντιμετωπίζει η Λευκωσία όταν επιχειρεί να εκτελέσει διεθνή εντάλματα σε χώρες όπου η Τουρκία διαθέτει σημαντική πολιτική επιρροή.
Τα ταξίδια που προκαλούν ερωτήματα
Το ίδιο πρόσωπο φέρεται να έχει ταξιδέψει και σε άλλες χώρες χωρίς να συλληφθεί.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, ο Αρικλί ταξίδεψε σε Αζερμπαϊτζάν και Κιργιστάν, ενώ αναφέρεται και ιδιωτικό ταξίδι του στην Τυνησία το 2017.
Οι συγκεκριμένες αναφορές εγείρουν εύλογα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα των διεθνών μηχανισμών αναζήτησης.
Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η ύπαρξη κόκκινης ειδοποίησης δεν συνεπάγεται σε όλες τις χώρες αυτόματη σύλληψη και έκδοση, καθώς η εφαρμογή της εξαρτάται και από την εθνική νομοθεσία και τις αποφάσεις των αρμόδιων αρχών.
Το πολιτικό ζήτημα, παρ’ όλα αυτά, παραμένει.
Η επιρροή της Άγκυρας στον τουρκογενή χώρο
Το ρεπορτάζ θέτει ιδιαίτερα το ζήτημα της στάσης κρατών με στενές σχέσεις με την Τουρκία και το ψευδοκράτος.
Το Αζερμπαϊτζάν και το Κιργιστάν αναφέρονται ως παραδείγματα χωρών στις οποίες στελέχη του καθεστώτος των κατεχομένων μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν επαφές ή ταξίδια.
Η Τουρκία τα τελευταία χρόνια ενισχύει συστηματικά την επιρροή της στον τουρκογενή κόσμο μέσω πολιτικών, οικονομικών και θεσμικών μηχανισμών.
Και για τη Λευκωσία αυτό δημιουργεί ένα επιπλέον διπλωματικό εμπόδιο στις προσπάθειες εκτέλεσης ενταλμάτων που αφορούν πρόσωπα συνδεδεμένα με το ψευδοκράτος.
Ο Αρικλί επανέρχεται με ακραία επίθεση
Νέα ένταση δημιουργήθηκε μετά από πληροφορίες ότι η Κυπριακή Δημοκρατία εξετάζει νέα νομική πρωτοβουλία σχετικά με τη δολοφονία του Τάσου Ισαάκ.
Ο Ερχάν Αρικλί, σήμερα λεγόμενος «υπουργός δημοσίων έργων και μεταφορών» στα κατεχόμενα, αντέδρασε με ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Όπως μεταδίδεται από τον τουρκοκυπριακό Τύπο, ισχυρίστηκε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά «ξανασκάβει» την υπόθεση και προετοιμάζει νέα εντάλματα για πρόσωπα, μεταξύ των οποίων –όπως υποστήριξε– και ο ίδιος.
Η αντίδρασή του όμως δεν περιορίστηκε σε πολιτική απάντηση.
Ύβρεις κατά Τουρκοκυπρίων που στηρίζουν τη διερεύνηση
Ο Αρικλί χρησιμοποίησε εξαιρετικά προσβλητικούς χαρακτηρισμούς για Τουρκοκύπριους που εμφανίζονται να στηρίζουν την προσπάθεια διερεύνησης της υπόθεσης.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, τους χαρακτήρισε «μπάσταρδους», παραπέμποντας παράλληλα σε αφήγημα του Οθωμανού λογοτέχνη Ομέρ Σεϊφεττίν που σχετίζεται με την έννοια της προδοσίας.
Η επίθεση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, επειδή δεν στρέφεται μόνο κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας αλλά και κατά Τουρκοκυπρίων που ζητούν λογοδοσία για τα γεγονότα του 1996.
Αναδεικνύει έτσι ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς ελληνοκυπριακό–τουρκοκυπριακό.
Υπάρχει και εσωτερική σύγκρουση μέσα στην τουρκοκυπριακή κοινότητα γύρω από τη μνήμη, τη δικαιοσύνη και την αντιμετώπιση των εγκλημάτων.
Οι δολοφονίες Ισαάκ–Σολωμού δεν είναι «κλειστός φάκελος»
Η νέα έρευνα υπενθυμίζει κάτι που πολλές φορές χάνεται με την πάροδο του χρόνου.
Οι δύο υποθέσεις δεν έχουν παραγραφεί πολιτικά ούτε έχουν εξαφανιστεί νομικά.
Ενεργά εντάλματα εξακολουθούν να υπάρχουν.
Κόκκινες ειδοποιήσεις παραμένουν σε ισχύ.
Οι κυπριακές αρχές διατηρούν τους φακέλους ανοικτούς.
Και κάθε μετακίνηση ενός καταζητουμένου σε χώρα στην οποία είναι δυνατόν να ενεργοποιηθεί διεθνής δικαστική συνεργασία δημιουργεί θεωρητικά νέο παράθυρο σύλληψης.
Το βαθύτερο πρόβλημα της ατιμωρησίας
Η υπόθεση όμως υπερβαίνει τα συγκεκριμένα πρόσωπα.
Αφορά την αξιοπιστία του ίδιου του διεθνούς συστήματος.
Τι αξία έχει ένα διεθνές ένταλμα όταν ο καταζητούμενος μπορεί να ταξιδεύει;
Τι αξία έχει μία κόκκινη ειδοποίηση όταν πολιτικές σχέσεις μπορούν ενδεχομένως να δυσχεράνουν την εφαρμογή της;
Και πόσο αποτελεσματικό είναι το διεθνές σύστημα δικαστικής συνεργασίας όταν τρεις δεκαετίες μετά ένα τόσο καλά τεκμηριωμένο ιστορικά γεγονός δεν έχει οδηγήσει σε πλήρη δικαστική διερεύνηση με παρουσία των κατηγορουμένων;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που παραμένουν.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είχε ήδη καταδικάσει την Τουρκία
Η διεθνής νομική διάσταση των υποθέσεων δεν περιορίζεται στα ποινικά εντάλματα.
Οι δολοφονίες Ισαάκ και Σολωμού είχαν απασχολήσει και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, με αποφάσεις που επιβάρυναν την Τουρκία για τις συνθήκες θανάτου και για παραβιάσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Αυτό όμως είναι διαφορετικό από την ποινική ευθύνη συγκεκριμένων φυσικών προσώπων.
Η διεθνής ευθύνη ενός κράτους δεν αντικαθιστά τη δίκη των ανθρώπων που φέρονται να συμμετείχαν προσωπικά σε εγκληματικές πράξεις.
Και ακριβώς εκεί παραμένει το μεγάλο κενό.
Γιατί η Κύπρος επιμένει
Για τη Λευκωσία, η επιμονή στις υποθέσεις δεν αποτελεί μόνο συμβολική πράξη.
Υπάρχει ένα θεμελιώδες ζήτημα κράτους δικαίου:
όσο υπάρχουν ενεργά εντάλματα και οι ύποπτοι παραμένουν εν ζωή, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει υποχρέωση να επιδιώκει τη δικαστική διερεύνηση.
Η παραίτηση από μια τέτοια προσπάθεια θα δημιουργούσε το ακριβώς αντίθετο μήνυμα.
Ότι ο χρόνος αρκεί για να εξαφανίσει την ευθύνη.
Τριάντα χρόνια μετά, η εικόνα του 1996 παραμένει ζωντανή
Οι σκηνές από τη Δερύνεια είναι από εκείνες τις εικόνες που δεν χάνονται εύκολα από τη συλλογική μνήμη.
Ο Τάσος Ισαάκ.
Ο Σολωμός Σολωμού.
Οι εικόνες βίας μέσα στη νεκρή ζώνη.
Η σημαία.
Οι πυροβολισμοί.
Και έπειτα τρεις δεκαετίες αναμονής.
Το 2026 συμπληρώνονται 30 χρόνια και το βασικό ερώτημα παραμένει το ίδιο: θα υπάρξει ποτέ δικαστική λογοδοσία για τα πρόσωπα για τα οποία έχουν εκδοθεί εντάλματα;
Η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να έχει ημερομηνία λήξης
Τα νέα στοιχεία για τα εντάλματα έχουν ακριβώς αυτή τη σημασία.
Καταρρίπτουν την εντύπωση ότι οι υποθέσεις έχουν εγκαταλειφθεί ή ότι τα διεθνή αιτήματα έχουν εξαφανιστεί.
Δεν έχουν εξαφανιστεί.
Για την υπόθεση Ισαάκ υπάρχουν, σύμφωνα με την έρευνα, ενεργά εντάλματα και κόκκινες ειδοποιήσεις.
Για την υπόθεση Σολωμού παραμένουν ενεργές δύο κόκκινες ειδοποιήσεις και Ευρωπαϊκά Εντάλματα Σύλληψης.
Οι ύποπτοι που αναζητούνται δεν έχουν καταδικαστεί χωρίς δίκη και πρέπει να αντιμετωπίζονται με το τεκμήριο της αθωότητας μέχρι την έκδοση δικαστικής απόφασης.
Αλλά ταυτόχρονα το κράτος δικαίου απαιτεί να υπάρξει η δίκη που μέχρι σήμερα δεν κατέστη δυνατή.
Το μήνυμα 30 χρόνια μετά
Το μεγαλύτερο σκάνδαλο των υποθέσεων Ισαάκ και Σολωμού δεν είναι ότι η Κύπρος ξέχασε.
Είναι ότι τριάντα χρόνια αργότερα εξακολουθεί να θυμάται, εξακολουθεί να διαθέτει νομικά εργαλεία, αλλά η διεθνής εκτέλεσή τους παραμένει εξαιρετικά δύσκολη.
Η υπόθεση του Ερχάν Αρικλί, η σύλληψη και απελευθέρωσή του στο Κιργιστάν, τα μεταγενέστερα ταξίδια που αναφέρονται και η σημερινή προκλητική ρητορική δείχνουν ακριβώς το πρόβλημα.
Η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην έκδοση ενός εντάλματος.
Πρέπει κάποια στιγμή το ένταλμα να εκτελεστεί.
Και μέχρι τότε, οι δύο φάκελοι θα παραμένουν όχι μόνο ένα ανοικτό τραύμα για τις οικογένειες και την Κύπρο, αλλά και ένα διαρκές τεστ αξιοπιστίας για το διεθνές σύστημα δικαιοσύνης.
Δεν υπάρχουν σχόλια
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.