Η Αίγυπτος διαλύει τα σχέδια Ερντογάν και Μπιν Σαλμάν
Νέες πληροφορίες – Η Αίγυπτος διαλύει τα σχέδια Ερντογάν και Μπιν Σαλμάν: «Δεν μπαίνουμε σε δεσμευτικό στρατιωτικό μπλοκ»
Η Αίγυπτος απέρριψε την πρόσκληση να ενταχθεί στη “Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας”, που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η ανεξάρτητη αιγυπτιακή ιστοσελίδα Mada Masr.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα, διότι αποκαλύπτει ότι το Κάιρο δεν βλέπει το νέο τριμερές σχήμα απλώς ως μηχανισμό συλλογικής άμυνας.
Αντίθετα, σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται το αιγυπτιακό μέσο, η αιγυπτιακή ηγεσία αντιλαμβάνεται τη νέα συμμαχία περισσότερο ως πολιτικό μπλοκ υπό σαουδαραβική καθοδήγηση, το οποίο θα μπορούσε να περιορίσει την ανεξαρτησία κινήσεων της Αιγύπτου στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία της αιγυπτιακής άρνησης.
Η Αίγυπτος προσκλήθηκε – αλλά είπε «όχι»
Η συμφωνία υπεγράφη στη Μέκκα παρουσία του Σαουδάραβα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, του Πακιστανού πρωθυπουργού Σεχμπάζ Σαρίφ και του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η βασική της ρήτρα προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Η συγκεκριμένη διατύπωση παραπέμπει ευθέως στη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, αν και το νέο σχήμα απέχει σημαντικά από το να διαθέτει τις θεσμικές και επιχειρησιακές δομές της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Η Αίγυπτος, σύμφωνα με το Mada Masr, προσκλήθηκε να συμμετάσχει.
Ωστόσο, το Κάιρο επέλεξε να παραμείνει εκτός.
«Δεν θέλουμε να μπούμε σε τόσο δεσμευτικό μπλοκ»
Αιγύπτιοι αξιωματούχοι, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, υπογράμμισαν ότι η χώρα διατηρεί ισχυρές διμερείς σχέσεις και με τις τρεις χώρες που υπέγραψαν τη συμφωνία.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι επιθυμεί να ενταχθεί σε μία δεσμευτική στρατιωτική δομή.
Η αιγυπτιακή προσέγγιση φαίνεται να βασίζεται σε μία θεμελιώδη αρχή:
διατήρηση της στρατηγικής αυτονομίας και αποφυγή συμμαχιών που μπορεί να επιβάλλουν στο Κάιρο υποχρεώσεις σε κρίσεις που δεν εξυπηρετούν τα άμεσα αιγυπτιακά συμφέροντα.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η αιγυπτιακή στρατηγική διαφοροποιείται αισθητά από τη φιλοσοφία της συμφωνίας της Μέκκας.
Η βαθιά δυσπιστία απέναντι στη φύση της συμμαχίας
Σύμφωνα με πρώην διπλωμάτη που υπηρέτησε στην Τουρκία και μίλησε στο Mada Masr, το Κάιρο αντιμετωπίζει με βαθιά επιφύλαξη τη φύση της συμφωνίας.
Η εκτίμηση που μεταφέρεται είναι ιδιαίτερα σκληρή:
η συμφωνία θεωρείται περισσότερο μία δομή που υπηρετεί τα συμφέροντα της Σαουδικής Αραβίας παρά ένα ισότιμο σύστημα κοινής άμυνας που λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες όλων των συμμετεχόντων.
Αυτή η αντίληψη έχει τεράστια σημασία.
Γιατί εάν η Αίγυπτος θεωρεί ότι η νέα συμμαχία έχει σαφή ηγεμόνα, τότε η ένταξή της δεν θα ήταν απλώς μία στρατιωτική απόφαση.
Θα ήταν και πολιτική αποδοχή σαουδαραβικής πρωτοκαθεδρίας.
«Το Κάιρο δεν θέλει στρατιωτικό συνασπισμό υπό το Ριάντ»
Πρώην Αιγύπτιος αξιωματούχος, σύμφωνα με την αιγυπτιακή ιστοσελίδα, συνόψισε τη θέση του Καΐρου με μία ιδιαίτερα σαφή διατύπωση:
«Το Κάιρο δεν επιθυμεί να ενταχθεί σε στρατιωτικό συνασπισμό υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας».
Η φράση αυτή αποτυπώνει ένα βαθύτερο πρόβλημα.
Η Αίγυπτος θεωρεί ιστορικά τον εαυτό της κεντρικό πυλώνα του αραβικού κόσμου.
Διαθέτει τον μεγαλύτερο αραβικό πληθυσμό, έναν από τους ισχυρότερους στρατούς της περιοχής, τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ και κρίσιμη επιρροή σε Γάζα, Λιβύη, Σουδάν και Ανατολική Μεσόγειο.
Για το Κάιρο, λοιπόν, η ένταξη σε ένα σχήμα που αντιλαμβάνεται ως σαουδαραβικά καθοδηγούμενο θα μπορούσε να εκληφθεί ως υποβάθμιση του δικού του περιφερειακού ρόλου.
Το μεγάλο αιγυπτιακό δίλημμα: Ποιος αποφασίζει για τον πόλεμο;
Η ρήτρα συλλογικής άμυνας δημιουργεί ένα πρακτικό ερώτημα.
Εάν ένα μέλος δεχθεί επίθεση, πόσο δεσμευμένη θα είναι η Αίγυπτος να εμπλακεί;
Για παράδειγμα:
τι θα συνέβαινε σε μία κρίση Πακιστάν–Ινδίας;
Τι θα συνέβαινε σε μία αντιπαράθεση Τουρκίας–Ελλάδας;
Τι θα γινόταν σε νέα σύγκρουση Σαουδικής Αραβίας–Ιράν;
Ακριβώς αυτές οι διαφορετικές απειλές αποτελούν και τον πυρήνα της αιγυπτιακής επιφύλαξης.
Η Αίγυπτος δεν έχει τις ίδιες προτεραιότητες με το Πακιστάν, ούτε τις ίδιες θαλάσσιες διεκδικήσεις με την Τουρκία, ούτε ακριβώς την ίδια στρατηγική απέναντι στο Ιράν με τη Σαουδική Αραβία.
Ο Φιντάν μίλησε για «τεχνικά ζητήματα» – Το Κάιρο βλέπει πολιτικό πρόβλημα
Μετά την υπογραφή της συμφωνίας, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο διεύρυνσης του σχήματος.
Μάλιστα, παρουσίασε την Αίγυπτο ως μία από τις πιθανές χώρες που θα μπορούσαν να ενταχθούν στο μέλλον.
Κατά τη δική του εκδοχή, απέμεναν μόνο ορισμένα «τεχνικά ζητήματα» πριν από μία πιθανή αιγυπτιακή συμμετοχή.
Οι πληροφορίες από την αιγυπτιακή πλευρά όμως δίνουν μία εντελώς διαφορετική εικόνα.
Οι ενστάσεις του Καΐρου δεν φαίνεται να είναι τεχνικές. Είναι στρατηγικές και πολιτικές.
Και αυτό αλλάζει εντελώς την ανάγνωση της υπόθεσης.
Η Τουρκία θέλει την Αίγυπτο – αλλά γιατί;
Για την Άγκυρα, η ένταξη της Αιγύπτου θα αποτελούσε τεράστια επιτυχία.
Θα έδινε στο νέο σχήμα πολύ μεγαλύτερο αραβικό βάρος.
Θα ενίσχυε τη στρατιωτική του αξιοπιστία.
Θα συνέδεε Ανατολική Μεσόγειο, Ερυθρά Θάλασσα και Μέση Ανατολή.
Και κυρίως θα έδινε στην Τουρκία τη δυνατότητα να εμφανίσει τη νέα δομή ως ευρύτερη περιφερειακή συμμαχία και όχι ως στενό τρίγωνο Άγκυρας–Ριάντ–Ισλαμαμπάντ.
Η παρουσία της Αιγύπτου θα άλλαζε πραγματικά το επίπεδο του σχήματος.
Χωρίς την Αίγυπτο, το «ισλαμικό ΝΑΤΟ» μένει με κενό
Ακριβώς γι’ αυτό η αιγυπτιακή άρνηση έχει μεγάλη συμβολική σημασία.
Μία στρατιωτική αρχιτεκτονική που φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει μεγάλο μέρος του σουνιτικού κόσμου δεν μπορεί εύκολα να αγνοήσει την Αίγυπτο.
Το Κάιρο είναι πολύ μεγάλο για να μείνει εκτός χωρίς αυτό να φαίνεται.
Η απουσία του περιορίζει τη δυνατότητα του νέου σχήματος να παρουσιαστεί ως πραγματικά αντιπροσωπευτική συμμαχία του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου.
Η Αίγυπτος δεν θέλει να εγκλωβιστεί μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ
Υπάρχει και μία δεύτερη διάσταση.
Η Αίγυπτος διατηρεί εξαιρετικά στενές σχέσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Άμπου Ντάμπι αποτελεί βασικό οικονομικό και στρατηγικό εταίρο του Καΐρου.
Παράλληλα, οι σχέσεις ΗΑΕ–Σαουδικής Αραβίας δεν είναι πάντοτε απολύτως ταυτόσημες σε όλα τα περιφερειακά μέτωπα.
Η ένταξη της Αιγύπτου σε ένα σαουδαραβικά καθοδηγούμενο μπλοκ θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες ισορροπίες και πιέσεις.
Ο Σίσι δεν έχει λόγο να θυσιάσει την πολυδιάστατη πολιτική του για να μπει σε μία δομή όπου το Ριάντ θα μπορούσε να αποκτήσει τον πρώτο λόγο.
Και η Ινδία βρίσκεται στο βάθος
Υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας που δεν μπορεί να αγνοηθεί: η Ινδία.
Το Πακιστάν αποτελεί τον βασικό στρατηγικό αντίπαλο του Νέου Δελχί.
Η Αίγυπτος, αντίθετα, έχει τα τελευταία χρόνια επενδύσει σημαντικά στην εμβάθυνση των σχέσεών της με την Ινδία.
Μία βαθύτερη στρατιωτική ένταξη σε συμμαχία με το Πακιστάν θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα σε αυτή την εξίσωση.
Για το Κάιρο, η σχέση με την Ινδία έχει οικονομικό, αμυντικό και γεωπολιτικό βάρος που δεν μπορεί εύκολα να θυσιαστεί.
Η Ελλάδα μπαίνει έμμεσα στην εξίσωση
Η απόφαση της Αιγύπτου αφορά έμμεσα και την Ελλάδα.
Αθήνα και Κάιρο έχουν αναπτύξει την τελευταία δεκαετία στενή στρατηγική συνεργασία.
Η συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020, οι κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, η ενεργειακή συνεργασία και το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης GREGY αποτελούν βασικούς πυλώνες αυτής της σχέσης.
Η συμμετοχή της Αιγύπτου σε μία δεσμευτική στρατιωτική συμμαχία με την Τουρκία θα δημιουργούσε αναπόφευκτα ερωτήματα για την ελληνική πλευρά.
Η παραμονή του Καΐρου εκτός διατηρεί μεγαλύτερο χώρο για την υφιστάμενη στρατηγική ισορροπία Ελλάδας–Αιγύπτου.
Το Κάιρο δεν θέλει να επιλέξει στρατόπεδο
Αυτή φαίνεται να είναι η μεγαλύτερη στρατηγική προτεραιότητα της Αιγύπτου.
Να συνεργάζεται με όλους, χωρίς να δεσμεύεται πλήρως με κανέναν.
Με τη Σαουδική Αραβία χρειάζεται οικονομική συνεργασία.
Με την Τουρκία επιδιώκει εξομάλυνση.
Με τα ΗΑΕ έχει βαθιά στρατηγική σχέση.
Με την Ελλάδα συνεργάζεται στην Ανατολική Μεσόγειο.
Με την Ινδία ανοίγει νέα κεφάλαια.
Με το Ισραήλ συνεργάζεται σε ζητήματα ασφάλειας και Γάζας.
Με τις ΗΠΑ διατηρεί θεμελιώδη στρατιωτική σχέση.
Η είσοδος σε ένα στενό στρατιωτικό μπλοκ θα περιόριζε αυτή την ελευθερία.
Η αιγυπτιακή στρατηγική είναι η «αυτονομία μέσω πολλών σχέσεων»
Το Κάιρο δεν θέλει να διαλέξει αποκλειστικό προστάτη.
Θέλει να διατηρεί ταυτόχρονα πολλές γέφυρες.
Αυτό του δίνει διαπραγματευτική ισχύ.
Αυξάνει τις επιλογές του.
Και του επιτρέπει να παίζει διαφορετικούς ρόλους ανάλογα με την κρίση.
Η συμμετοχή στη Συμφωνία της Μέκκας θα περιόριζε ακριβώς αυτό το μοντέλο.
Η άρνηση δεν σημαίνει ρήξη με Ριάντ ή Άγκυρα
Είναι σημαντικό να μην υπερερμηνευθεί η εξέλιξη.
Η Αίγυπτος δεν απορρίπτει τη συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία.
Ούτε με την Τουρκία.
Ούτε με το Πακιστάν.
Το αντίθετο.
Θέλει να συνεχίσει τις διμερείς σχέσεις και με τους τρεις.
Αυτό που φαίνεται να απορρίπτει είναι η θεσμική δέσμευση σε μία κοινή στρατιωτική αρχιτεκτονική.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη.
Η σύγκρουση είναι τελικά για την ηγεσία του αραβικού κόσμου
Πίσω από όλες τις τεχνικές και στρατιωτικές λεπτομέρειες υπάρχει ένα παλαιότερο ερώτημα:
ποιος ηγείται;
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει χρήμα, θρησκευτικό βάρος και αυξανόμενη πολιτική επιρροή.
Η Τουρκία διαθέτει στρατό, αμυντική βιομηχανία και νεοοθωμανικό γεωπολιτικό αποτύπωμα.
Το Πακιστάν διαθέτει μεγάλο στρατό και πυρηνικό οπλοστάσιο.
Η Αίγυπτος όμως δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί εύκολα ρόλο δευτερεύοντος εταίρου.
Και αυτή μπορεί να είναι η βαθύτερη αιτία της άρνησης.
Μεγάλο πλήγμα ή απλώς προσωρινό «όχι»;
Το ερώτημα είναι αν η στάση του Καΐρου είναι οριστική.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση, σύμφωνα με το κείμενο, δεν έχει ακόμη εκδώσει επίσημη δημόσια ανακοίνωση για την υπόθεση.
Άρα απαιτείται προσοχή.
Οι πληροφορίες προέρχονται από πηγές που επικαλείται το Mada Masr και δεν συνιστούν επίσημη ανακοίνωση ένταξης ή μη ένταξης.
Ωστόσο, εφόσον αντανακλούν την πραγματική θέση της αιγυπτιακής ηγεσίας, τότε το μήνυμα είναι ξεκάθαρο:
το Κάιρο δεν θεωρεί το πρόβλημα “τεχνικό”. Θεωρεί ότι αφορά την ίδια τη φύση και την ηγεσία της συμμαχίας.
Η μεγάλη ήττα του αφηγήματος Φιντάν
Η πιο ενδιαφέρουσα σύγκρουση βρίσκεται ανάμεσα στις δύο αφηγήσεις.
Η τουρκική πλευρά λέει:
«μένουν τεχνικές λεπτομέρειες».
Οι αιγυπτιακές πηγές λένε:
«δεν θέλουμε να μπούμε σε σαουδαραβικά καθοδηγούμενο στρατιωτικό μπλοκ».
Η απόσταση μεταξύ των δύο είναι τεράστια.
Εάν τελικά επιβεβαιωθεί η αιγυπτιακή εκδοχή, τότε η Άγκυρα παρουσίασε ως τεχνικό ζήτημα κάτι που στην πραγματικότητα αποτελεί βαθιά στρατηγική διαφωνία.
Η Συμφωνία της Μέκκας συναντά το πρώτο μεγάλο πολιτικό όριο
Η συμφωνία Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν μπορεί να φιλοδοξεί να διευρυνθεί.
Όμως η περίπτωση της Αιγύπτου δείχνει ότι η διεύρυνση δεν θα είναι απλή.
Οι χώρες της περιοχής δεν έχουν κοινές απειλές.
Δεν έχουν κοινή εξωτερική πολιτική.
Δεν έχουν κοινή αντίληψη για την ηγεσία.
Και κυρίως δεν είναι όλες διατεθειμένες να παραχωρήσουν μέρος της στρατηγικής τους αυτονομίας.
Αυτό είναι το πρώτο μεγάλο τεστ για τη Συμφωνία της Μέκκας.
Και μέχρι στιγμής, η απάντηση του Καΐρου φαίνεται να είναι:
συνεργασία ναι – υποταγή σε μπλοκ όχι.
Δεν υπάρχουν σχόλια
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.